Anjiyo nedir? Nasıl Yapılır?

ANJİYO NEDİR?

Anjiyo veya tıbbi adıyla anjiyografi, kan damarlarının görüntülenmesini sağlayan bir tanı yöntemidir. Damarların iç yapısını değerlendirmek, daralma veya tıkanıklık gibi sorunları belirlemek ve gerektiğinde aynı işlem sırasında tedavi planlamak amacıyla uygulanabilir.

Anjiyografi sırasında damara bir kateter aracılığıyla kontrast madde verilir ve özel görüntüleme yöntemleri kullanılarak damarların durumu değerlendirilir.

İncelenen damarın bulunduğu bölgeye göre farklı anjiyografi türleri bulunur:

• Koroner anjiyografi: Kalbi besleyen koroner damarların değerlendirilmesi

• Karotis anjiyografi: Boyun damarlarının incelenmesi

• Periferik anjiyografi: Kol ve bacak gibi vücudun diğer bölgelerindeki damarların değerlendirilmesi

Günlük kullanımda “anjiyo” ifadesi çoğunlukla koroner anjiyografi için kullanılır.

Anjiyografi temel olarak tanı amacıyla yapılır. Ancak damarda ciddi bir daralma veya tıkanıklık saptanması halinde, hastanın durumuna göre aynı seansta balon anjiyoplasti veya stent gibi tedavi işlemlerine geçilmesi mümkün olabilir.

ANJİYO İŞLEMİNE NASIL KARAR VERİLİR?

Anjiyo kararı; hastanın şikâyetleri, tıbbi öyküsü, muayene bulguları ve daha önce yapılan tetkiklerin sonuçları birlikte değerlendirilerek verilir.

Özellikle kalp damarları açısından değerlendirildiğinde göğüs ağrısı, nefes darlığı veya kalp krizi düşündüren bulguların bulunması durumunda acil koroner anjiyografi gerekebilir.

Bunun dışında efor testi, koroner BT anjiyografi, miyokard perfüzyon görüntüleme gibi tetkiklerde kalp damarlarıyla ilgili önemli bir bulgu saptanması halinde de koroner anjiyografi gündeme gelebilir.

Bazı hastalarda kalp kapağı veya başka bir kalp hastalığı nedeniyle planlanan girişimsel işlemler ya da ameliyat öncesinde koroner damarların değerlendirilmesi gerekebilir.

Hangi hastanın anjiyoya ihtiyaç duyduğu, kardiyoloji uzmanının değerlendirmesi sonucunda belirlenir.

ANJİYO NASIL YAPILIR?

Koroner anjiyografi genellikle el bileğindeki atardamardan (radial arter) veya kasık bölgesindeki atardamardan (femoral arter) gerçekleştirilir.

İşlem öncesinde giriş yapılacak bölge lokal anestezi ile uyuşturulur. Ardından damara özel bir kılıf yerleştirilir ve ince kateterler damar içerisinden ilerletilerek kalp damarlarına ulaştırılır.

Kateter aracılığıyla damarların görüntülenmesini sağlayan kontrast madde verilir. X-ışını kullanılarak damarların görüntüleri alınır ve damarların yapısı, daralma veya tıkanıklık olup olmadığı değerlendirilir.

İşlem yalnızca tanı amacıyla tamamlanabileceği gibi, gerekli görülmesi halinde aynı seansta balon anjiyoplasti veya stent uygulaması gibi tedavi işlemleri de gerçekleştirilebilir.

Anjiyo sırasında hasta genellikle uyanıktır. Lokal anestezi uygulandığı için işlem bölgesinde ağrı hissi sınırlı olabilir. İşlem sonrasında hastanın durumuna göre belirli bir süre gözlem yapılır.

EL BİLEĞİNDEN ANJİYO NASIL YAPILIR?

El bileğinden yapılan koroner anjiyografide, bilekte bulunan radial arter kullanılır.

İşlem öncesinde el ve kol dolaşımı değerlendirilir. Gerekli görüldüğünde elin kanlanmasının yeterli olup olmadığını değerlendirmek amacıyla dolaşım testleri yapılabilir.

Bilek bölgesi lokal anestezi ile uyuşturulduktan sonra radial artere ince bir iğne yardımıyla girilir ve damar içerisine özel bir kılıf yerleştirilir. Kateterler bu kılıf içerisinden ilerletilerek kalbin koroner damarlarına ulaştırılır.

Kontrast madde verilmesiyle koroner damarların görüntüleri alınır. Damarların durumu değerlendirildikten sonra işlem tamamlanır veya gerekli görülürse aynı seansta balon ve stent işlemlerine geçilebilir.

El bileğinden yapılan anjiyografinin önemli avantajlarından biri, işlem sonrasında hastanın daha erken hareket edebilmesine ve çoğu durumda daha kısa süreli gözlem sonrasında taburcu edilebilmesine olanak sağlamasıdır. Ancak işlemin hangi bölgeden yapılacağı hastanın damar yapısı ve klinik durumuna göre hekim tarafından belirlenir.

EL BİLEĞİNDEN ANJİYO NE KADAR SÜRER?

Koroner anjiyografinin süresi hastanın damar yapısına, işlemin amacına ve uygulanacak ek işlemlere göre değişebilir.

Sadece tanısal amaçlı yapılan işlemler genellikle kısa sürede tamamlanırken, damarda darlık veya tıkanıklık saptanması ve balon ya da stent uygulanması halinde işlem süresi uzayabilir.

KASIKTAN ANJİYO NASIL YAPILIR?

Kasıktan anjiyografide, kasık bölgesindeki femoral arter kullanılarak damar içerisine ulaşılır.

Bölge lokal anestezi ile uyuşturulduktan sonra femoral artere özel bir kılıf yerleştirilir. Kateterler damar içerisinden ilerletilerek kalbin koroner damarlarına ulaştırılır.

Kontrast madde verilerek koroner damarların görüntüleri alınır. Damarların yapısı ve olası daralma veya tıkanıklıklar değerlendirilir. Gerekli görülmesi halinde aynı işlem sırasında balon anjiyoplasti veya stent uygulaması yapılabilir.

İşlem sonrasında giriş yapılan damarın kanama açısından kontrol edilmesi gerekir. Hastanın hareket kısıtlaması ve gözlem süresi, uygulanan yönteme ve hastanın genel durumuna göre değişebilir.

KASIKTAN ANJİYO NE KADAR SÜRER?

Kasıktan yapılan koroner anjiyografinin süresi hastanın damar yapısına ve işlemin kapsamına göre değişir.

Tanısal amaçlı işlemler genellikle daha kısa sürerken, balon veya stent gibi ek girişimlerin yapılması işlem süresini uzatabilir.

EL BİLEĞİNDEN ANJİYO VE KASIKTAN ANJİYO ARASINDAKİ FARKLAR NELERDİR?

Her iki yöntemde de temel amaç kalp damarlarına kateter aracılığıyla ulaşarak koroner damarları görüntülemektir. Aralarındaki temel fark, damar sistemine giriş yapılan bölgedir.

El bileğinden anjiyo

• Radial arter kullanılır.

• İşlem sonrasında hasta genellikle daha erken hareket edebilir.

• Giriş bölgesindeki kanama kontrolü genellikle daha kolaydır.

• Hastanede kalış süresi birçok hastada daha kısa olabilir.

Kasıktan anjiyo

• Femoral arter kullanılır.

• İşlem sonrasında bir süre daha fazla hareket kısıtlaması gerekebilir.

• Giriş bölgesinin kanama açısından takip edilmesi önemlidir.

• Bazı özel durumlarda kasık yolu tercih edilebilir.

Hangi yöntemin kullanılacağı; hastanın damar yapısı, mevcut hastalıkları, daha önce geçirdiği işlemler ve uygulanacak girişimin özellikleri dikkate alınarak belirlenir.

BALON-STENT İŞLEMİ NASIL YAPILIR?

Kalp damarlarında önemli bir daralma veya tıkanıklık saptandığında, hastanın durumuna göre balon anjiyoplasti ve stent uygulaması yapılabilir.

Balon anjiyoplastide, ucunda küçük bir balon bulunan kateter daralmış damar bölgesine ilerletilir. Balon uygun bölgede şişirilerek damarın genişletilmesi ve kan akımının iyileştirilmesi amaçlanır.

Bazı durumlarda damarın açık kalmasına yardımcı olmak amacıyla stent adı verilen küçük bir metal kafes yerleştirilir. Stent damar duvarını destekleyerek damar açıklığının korunmasına yardımcı olur.

Balon ve stent uygulanıp uygulanmayacağı, damarların görüntülenmesi ve hastanın klinik durumu değerlendirildikten sonra belirlenir.

ANJİYO SONRASI NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR?

Anjiyo sonrasında dikkat edilmesi gerekenler, işlemin el bileğinden mi yoksa kasıktan mı yapıldığına ve ek bir girişim uygulanıp uygulanmadığına göre değişebilir.

Genel olarak:

• İşlem yapılan bölgenin kanama, şişlik veya belirgin ağrı açısından takip edilmesi önemlidir.

• İlk dönemde işlem bölgesine aşırı yük bindirmekten ve ağır kaldırmaktan kaçınılmalıdır.

• Doktor tarafından önerilen sıvı tüketimine dikkat edilmelidir.

• Hekimin önerdiği ilaçlar düzenli kullanılmalıdır.

• İşlem sonrası verilen hareket ve bakım önerilerine uyulmalıdır.

• Giriş bölgesinde artan şişlik, aktif kanama, şiddetli ağrı, morarma veya uyuşma gibi belirtiler ortaya çıkarsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Özellikle stent yerleştirilen hastalarda kan sulandırıcı ilaçların doktor önerisi dışında bırakılmaması büyük önem taşır.

ANJİYO SONRASI BESLENME NASIL OLMALIDIR?

Anjiyo sonrasında özel bir diyet gerekip gerekmediği hastanın genel sağlık durumuna ve uygulanan işleme göre değişebilir.

Kalp ve damar sağlığını desteklemek amacıyla uzun vadede dengeli ve sağlıklı bir beslenme düzeni benimsenmesi önemlidir.

Beslenmede:

• Sebze, meyve ve tam tahıllara daha fazla yer verilmesi,

• Balık ve sağlıklı protein kaynaklarının tercih edilmesi,

• Zeytinyağı gibi doymamış yağların tercih edilmesi,

• Tuz tüketiminin sınırlandırılması,

• Aşırı yağlı ve işlenmiş gıdaların azaltılması,

• İşlenmiş et ürünlerinin mümkün olduğunca sınırlandırılması,

• Yeterli sıvı tüketilmesi

önerilebilir.

Beslenme planı özellikle diyabet, hipertansiyon, böbrek hastalığı veya yüksek kolesterol gibi ek sağlık sorunları bulunan kişilerde kişiye özel olarak düzenlenmelidir.

ANJİYO HAKKINDA SIKÇA SORULAN SORULAR

Bir kişi kaç kez anjiyo olabilir?

Anjiyografi gerektiğinde birden fazla kez uygulanabilir. İşlemin tekrarlanıp tekrarlanmayacağı; hastanın şikâyetleri, yeni bulgular, mevcut damar hastalığı ve önceki işlemlerin sonuçlarına göre değerlendirilir.

Anjiyo neden yapılır?

Anjiyo, kan damarlarının görüntülenmesi ve damar içerisindeki daralma, tıkanıklık veya diğer yapısal problemlerin değerlendirilmesi amacıyla yapılır. Gerekli durumlarda aynı seansta bazı damar içi tedaviler de uygulanabilir.

Anjiyo ile koroner anjiyo aynı şey midir?

“Anjiyo” genel olarak damarların görüntülenmesini ifade eden bir terimdir. Koroner anjiyografi ise kalbi besleyen koroner damarların görüntülenmesi için yapılan anjiyografi işlemidir.

Anjiyo ağrılı bir işlem midir?

Anjiyo genellikle lokal anestezi altında yapılır. Bu nedenle işlem sırasında giriş bölgesinde ağrı hissi sınırlı olabilir. Kişiden kişiye değişmekle birlikte işlem sırasında basınç veya kısa süreli rahatsızlık hissedilebilir.

Anjiyo sonrası ne zaman günlük yaşama dönülür?

Günlük yaşama dönüş süresi; işlemin el bileğinden veya kasıktan yapılmasına, yalnızca tanısal anjiyo uygulanmasına ya da stent gibi ek bir işlem yapılmasına ve hastanın genel durumuna göre değişir. Bu nedenle taburculuk ve aktivite konusunda hekimin önerilerine uyulmalıdır.

Anjiyo ile stent aynı işlem midir?

Hayır. Anjiyografi öncelikle damarların görüntülenmesi için yapılan bir işlemdir. Damar içerisinde önemli bir daralma veya tıkanıklık saptanması halinde uygun hastalarda balon anjiyoplasti veya stent uygulaması yapılabilir.