Aşı Hastalıklardan Korunmada En Etkili Araçtır

DÜNYA AŞI HAFTASI: AŞILAR HASTALIKLARDAN KORUNMADA NEDEN ÖNEMLİ?

Her yıl 24-30 Nisan tarihleri arasında kutlanan Dünya Aşı Haftası, aşılama konusunda toplum farkındalığını artırmayı ve aşıyla önlenebilir hastalıklardan korunmanın önemine dikkat çekmeyi amaçlamaktadır.

Aşılar, bireylerin belirli enfeksiyon hastalıklarına karşı bağışıklık yanıtı geliştirmesine yardımcı olan en önemli koruyucu sağlık uygulamalarından biridir. Özellikle çocukluk çağında uygulanan aşılar, ciddi hastalıkların ve hastalıklara bağlı komplikasyonların görülme riskinin azaltılmasına katkı sağlar.

Emsey Hospital Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Selami Süleymanoğlu, Dünya Aşı Haftası kapsamında yaptığı değerlendirmede, aşılarla ilgili toplumda sık karşılaşılan soruların bilimsel bilgiler doğrultusunda ele alınması gerektiğini belirterek, doğru bilgi kaynaklarına başvurmanın önemine dikkat çekti.

AŞILAR NEDEN ÖNEMLİ?

Aşıların temel amacı, kişinin belirli bir enfeksiyon etkeniyle karşılaşmadan önce bağışıklık sisteminin bu etkene karşı hazırlıklı hale gelmesine yardımcı olmaktır.

Aşılama sayesinde;

• Bazı enfeksiyon hastalıklarının görülme sıklığı azaltılabilir,

• Hastalığa bağlı ağır seyir ve komplikasyon riski düşürülebilir,

• Bebekler, yaşlılar ve bağışıklık sistemi daha hassas kişiler gibi risk gruplarının korunmasına katkı sağlanabilir,

• Toplumdaki bulaşın azaltılmasına yardımcı olunabilir.

Bazı hastalıkların toplumda daha az görülmesinde veya ortadan kaldırılmasında aşılama programlarının önemli katkısı olmuştur.

Ancak aşıların koruyuculuğu aşıya, hastalığa, kişinin yaşına, bağışıklık durumuna ve uygulanan dozlara göre değişebilir.

AŞILARIN ETKİLİLİĞİ YÜZDE 100 MÜDÜR?

Aşılarla ilgili en sık karşılaşılan yanlış beklentilerden biri, her aşının hastalığı yüzde 100 oranında önlemesi gerektiği düşüncesidir.

Oysa hiçbir tıbbi uygulamada yüzde 100 koruyuculuk garantisi verilmez.

Aşıların etkinliği; kullanılan aşının türü, hastalık etkeninin özellikleri, kişinin bağışıklık sistemi, yaş, uygulanan doz sayısı ve zaman aralığı gibi birçok faktöre bağlıdır.

Bazı aşılar hastalığın ortaya çıkmasını büyük ölçüde önlerken, bazıları özellikle ağır hastalık, hastaneye yatış veya komplikasyon riskinin azaltılmasında önemli koruma sağlayabilir.

Bu nedenle “aşı olan kişi kesinlikle hastalanmaz” veya “aşı yüzde 100 etkisizdir” şeklindeki iki uç yaklaşım da bilimsel açıdan doğru değildir.

ULUSAL AŞI TAKVİMİNDEKİ AŞILAR GÜVENİLİR Mİ?

Türkiye'de çocukluk çağı aşılama programı, Sağlık Bakanlığı tarafından bilimsel değerlendirmeler doğrultusunda yürütülmektedir.

Ulusal aşı takviminde yer alan aşıların uygulanması, çocukların aşıyla önlenebilir hastalıklara karşı korunmasında önemli bir yere sahiptir.

Aşıların ruhsatlandırılması ve kullanıma sunulması öncesinde kalite, güvenlilik ve etkinlik açısından çeşitli değerlendirmeler yapılır. Kullanım sonrasında da aşıların güvenlilik profilleri izlenmeye devam eder.

Bu nedenle ailelerin sosyal medya veya doğrulanmamış internet kaynaklarından edinilen bilgiler yerine çocuk doktorları ve resmi sağlık otoritelerinin güncel bilgilerini dikkate almaları önemlidir.

AŞILARIN YAN ETKİLERİ VAR MIDIR?

Her tıbbi uygulamada olduğu gibi aşıların da yan etkileri görülebilir.

Aşı sonrasında;

• Enjeksiyon bölgesinde ağrı,

• Kızarıklık veya şişlik,

• Hafif ateş,

• Halsizlik,

• Huzursuzluk

gibi genellikle kısa süreli ve hafif reaksiyonlar ortaya çıkabilir.

Aşıya bağlı ciddi yan etkiler ise nadirdir. Bununla birlikte her aşının kendine özgü yan etki profili bulunur.

Aşı uygulamasından sonra ortaya çıkan her belirtiyi doğrudan aşıya bağlamak da doğru değildir. Belirtilerin değerlendirilmesi gerektiğinde sağlık profesyoneline başvurulmalıdır.

Aşı öncesinde çocuğun geçirdiği hastalıklar, bilinen alerjileri, daha önceki aşılara verdiği reaksiyonlar ve mevcut sağlık durumu hekim tarafından değerlendirilmelidir.

AŞILAR HASTALIKLARDAN KORUNMADA NASIL ROL OYNAR?

Bağışıklık sistemi, enfeksiyon etkenleriyle karşılaştığında onları tanımaya ve yanıt oluşturmaya çalışır.

Aşılar, hastalığa neden olan mikroorganizmanın kendisini veya bağışıklık sisteminin tanıyabileceği belirli bileşenlerini kullanarak bağışıklık yanıtının geliştirilmesini amaçlar.

Böylece kişi gerçek enfeksiyon etkeniyle karşılaştığında bağışıklık sistemi daha hızlı ve etkili yanıt verebilir.

Aşının oluşturduğu koruma, kullanılan aşıya ve hastalığa göre değişebilir. Bazı aşılarda zaman içerisinde koruyuculuğun azalması nedeniyle rapel/hatırlatma dozlarına ihtiyaç duyulabilir.

ULUSAL AŞI TAKVİMİ DIŞINDA AŞILAR DA BULUNUYOR

Çocukluk çağı ulusal aşı takviminde yer alan aşıların yanı sıra, kişinin yaşı, sağlık durumu, seyahat planı, mesleği, risk faktörleri veya özel hastalıkları doğrultusunda farklı aşılara ihtiyaç duyulabilir.

Bu nedenle aşı planı yalnızca çocukluk dönemindeki rutin aşılarla sınırlı değildir.

Özellikle kronik hastalığı bulunan, bağışıklık sistemi baskılanmış veya belirli risk gruplarında bulunan kişilerin hangi aşıları yaptırması gerektiği hekim tarafından ayrıca değerlendirilmelidir.

AŞI KARARI VERİRKEN BİLİMSEL KAYNAKLARA BAŞVURUN

Aşılarla ilgili sosyal medya platformlarında çok sayıda farklı görüş ve bilgi paylaşılabilmektedir.

Ancak bir bilginin sosyal medyada çok fazla paylaşılması, onun bilimsel olarak doğru olduğu anlamına gelmez.

Aşılarla ilgili karar verirken;

• Bilimsel çalışmalar,

• Sağlık Bakanlığı ve resmi sağlık otoritelerinin güncel önerileri,

• Çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanlarının değerlendirmeleri,

• Aşının resmi ürün bilgileri

gibi güvenilir kaynaklar dikkate alınmalıdır.

Özellikle çocuklarda aşıların ertelenmesi veya tamamen bırakılması gibi önemli kararların hekime danışılmadan verilmemesi gerekir.

AŞILAR SADECE BİREYİ DEĞİL, TOPLUMU DA KORUMAYA KATKI SAĞLAR

Aşılamanın önemli özelliklerinden biri de yalnızca aşılanan kişiyi değil, toplumdaki bulaşın azaltılması yoluyla aşılanamayan veya aşıya yeterli bağışıklık yanıtı oluşturamayan kişilerin korunmasına da katkı sağlayabilmesidir.

Bebekler, bazı bağışıklık sistemi hastalıkları bulunan kişiler ve belirli sağlık koşullarına sahip bireyler bazı enfeksiyonlar açısından daha hassas olabilir.

Toplumda aşılama oranlarının yüksek olması, bazı bulaşıcı hastalıkların yayılımının sınırlandırılmasına yardımcı olabilir.

AŞI HAKKINDA EN SIK YAPILAN YANLIŞLAR

Aşılarla ilgili bazı yanlış inanışların toplumda yaygınlaşması, aşı konusunda kararsızlığa neden olabilmektedir.

“Aşı yüzde 100 korumuyorsa gerekli değildir.”
Yanlış. Aşıların koruyuculuğu yüzde 100 olmak zorunda değildir. Aşılar, hastalık ve komplikasyon riskini azaltmada önemli rol oynayabilir.

“Aşı olan kişi kesinlikle hastalanmaz.”
Her zaman doğru değildir. Aşıya rağmen enfeksiyon gelişebilir; ancak bazı aşılar hastalığın daha ağır seyretme riskini azaltabilir.

“Aşıların hiç yan etkisi yoktur.”
Doğru değildir. Aşıların hafif ve geçici yan etkileri olabilir. Ciddi yan etkiler ise nadirdir.

“Aşıyla ilgili her bilgi sosyal medyada bulunabilir.”
Doğru değildir. Aşı konusunda güvenilir ve güncel bilimsel kaynaklara başvurulmalıdır.

ÇOCUKLARIN AŞILARI NEDEN ZAMANINDA YAPILMALI?

Çocukluk döneminde bağışıklık sisteminin belirli enfeksiyonlara karşı hazırlanması açısından aşıların önerilen zamanlarda uygulanması önemlidir.

Aşıların geciktirilmesi veya dozların atlanması, çocuğun belirli dönemlerde aşıyla önlenebilir hastalıklara karşı yeterli korumaya sahip olmamasına neden olabilir.

Aşıların herhangi bir nedenle zamanında yapılamadığı durumlarda ise ailelerin paniğe kapılmak yerine çocuk doktoruna başvurarak eksik dozların nasıl tamamlanacağı konusunda bilgi alması gerekir.

SONUÇ

Aşılar, bulaşıcı hastalıklardan korunmada toplum sağlığı açısından önemli koruyucu sağlık uygulamalarıdır.

Aşıların etkinliği ve güvenliliği, kullanılan aşıya ve kişisel özelliklere göre değişebilmekle birlikte, aşıların ciddi hastalıkları ve komplikasyonları önlemedeki katkısı bilimsel çalışmalarla ortaya konmuştur.

Aşılarla ilgili kararlar doğrulanmamış sosyal medya paylaşımlarına göre değil, güncel bilimsel bilgiler ve hekim önerileri doğrultusunda verilmelidir.

Çocukların ulusal aşı takvimine uygun şekilde takip edilmesi, eksik veya gecikmiş dozların sağlık profesyonelleriyle değerlendirilmesi ve özel risk durumlarında kişiye uygun aşılama planının oluşturulması önem taşır.