Aşırı Tüylenme Hastalık Habercisi Olabilir

HIRSUTİZM NEDİR? AŞIRI KILLANMA HANGİ HASTALIKLARIN BELİRTİSİ OLABİLİR?

Kadınlarda yüz, göğüs, karın, sırt ve uyluk gibi androjenlere duyarlı bölgelerde erkek tipi, koyu renkli ve kalın kılların normalden fazla görülmesine hirsutizm adı verilir.

Emsey Hospital Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Dr. Hatice Karaköse Doğan, hirsutizmin yalnızca kozmetik bir sorun olarak değerlendirilmemesi gerektiğini belirterek, altta yatan hormonal nedenlerin araştırılmasının önemli olduğunu söyledi.

Hirsutizm, kadınlarda sık karşılaşılan bir durumdur ve kişinin yaşam kalitesini ve psikososyal iyilik halini etkileyebilir. Ancak her kadında görülen kıllanma artışı hirsutizm anlamına gelmez. Kıllanmanın değerlendirilmesinde kişinin yaşı, genetik özellikleri ve etnik kökeni de dikkate alınmalıdır.

HIRSUTİZM NEDEN OLUR?

Hirsutizm başlı başına bir hastalık değil, altta yatan farklı durumların ortaya çıkardığı bir bulgu olarak değerlendirilir.

En sık karşılaşılan nedenlerden biri polikistik over sendromudur (PKOS). PKOS'ta androjen adı verilen hormonların etkisinin artması; yüz ve vücutta kıllanma artışı, akne, adet düzensizlikleri ve yumurtlama problemleri gibi farklı bulgulara yol açabilir.

Bununla birlikte her hirsutizm vakasının nedeni PKOS değildir. Diğer olası nedenler arasında:

• İdiopatik hirsutizm,

• Doğuştan veya sonradan gelişen böbreküstü bezi hastalıkları,

• Cushing sendromu,

• Bazı hormonal bozukluklar,

• Bazı ilaçların kullanımı,

• Daha nadir olarak yumurtalık veya böbreküstü bezi kaynaklı androjen üreten tümörler

yer alabilir.

Bu nedenle aşırı kıllanmanın nedenini belirlemek için kişinin diğer şikâyetleri ve hormonal durumu birlikte değerlendirilmelidir.

HIRSUTİZM HANGİ BÖLGELERDE GÖRÜLÜR?

Hirsutizm, kadınlarda normalde daha az veya ince tüylerin bulunduğu androjen duyarlı bölgelerde ortaya çıkabilir.

Özellikle;

• Üst dudak ve çene,

• Yüz,

• Göğüs çevresi,

• Göğüs ve üst karın,

• Alt karın,

• Sırt,

• Üst kol,

• Uyluk

gibi bölgelerde koyu renkli ve kalın kılların belirgin şekilde artması dikkat çekebilir.

Ancak kıllanmanın normal sınırları kişiden kişiye değişebilir. Bu nedenle yalnızca belirli bir bölgedeki kıllanma üzerinden hirsutizm tanısı koymak doğru değildir. Hekim değerlendirmesinde kıllanmanın dağılımı ve derecesinin yanı sıra kişinin genel klinik özellikleri de dikkate alınır.

ANİ BAŞLAYAN VE HIZLA ARTAN KILLANMAYA DİKKAT

Hirsutizmin yavaş ve uzun yıllar içerisinde gelişmesi ile kısa sürede belirgin şekilde ortaya çıkması aynı şekilde değerlendirilmez.

Kıllanmanın aniden başlaması veya kısa sürede belirgin şekilde artması, özellikle başka hormonal belirtilerle birlikte görülüyorsa, altta yatan androjen yüksekliği açısından değerlendirme gerektirebilir.

Aşırı androjen etkisine;

• Adet düzensizlikleri,

• Sivilcelenme,

• Saç dökülmesi,

• Kıllanma artışı,

• Ses kalınlaşması,

• Kas kütlesinde belirgin artış

gibi bulgular eşlik edebilir.

Bu belirtilerin hızlı şekilde ortaya çıkması durumunda hekime başvurulması ve gerekli değerlendirmelerin yapılması önemlidir. Nadiren de olsa yumurtalık veya böbreküstü bezi kaynaklı androjen üreten tümörler bu tabloya neden olabilir.

HIRSUTİZM İLE POLİKİSTİK OVER SENDROMU ARASINDAKİ İLİŞKİ

Polikistik over sendromu (PKOS), kadınlarda androjen fazlalığıyla ilişkili en sık görülen hormonal durumlardan biridir ve hirsutizmin önemli nedenleri arasında yer alır.

PKOS bulunan kadınlarda hirsutizme ek olarak adet düzensizlikleri, yumurtlama sorunları, akne, saç dökülmesi ve metabolik sorunlar görülebilir.

Ancak yalnızca aşırı kıllanma bulunması PKOS tanısı için yeterli değildir. Tanı, kişinin öyküsü, fizik muayene ve gerekli laboratuvar ve görüntüleme değerlendirmeleri birlikte ele alınarak konulur.

HIRSUTİZM NASIL DEĞERLENDİRİLİR?

Hirsutizm değerlendirmesinde öncelikle kişinin kıllanmasının ne zaman başladığı, zaman içerisinde nasıl değiştiği ve beraberinde başka belirtilerin bulunup bulunmadığı sorgulanır.

Hekim gerekli gördüğünde androjen düzeylerini ve diğer hormonları değerlendirmek amacıyla kan testleri isteyebilir. Adet düzensizliği, akne, saç dökülmesi veya başka hormonal bulguların bulunması değerlendirme sürecinde önem taşır.

Bazı hastalarda yumurtalıkların veya böbreküstü bezlerinin değerlendirilmesi amacıyla görüntüleme yöntemlerinden de yararlanılabilir.

Her hastada aynı testlerin yapılması gerekmez. İncelemeler kişinin yaşına, belirtilerine ve muayene bulgularına göre planlanır.

HIRSUTİZM TEDAVİ EDİLEBİLİR Mİ?

Hirsutizm tedavisi, kıllanmanın nedenine ve kişinin klinik özelliklerine göre planlanır.

Altta yatan hormonal bir hastalık bulunuyorsa öncelikle bu durumun yönetilmesi hedeflenir. Hekim tarafından uygun görülen hastalarda hormonal tedaviler veya diğer ilaç tedavileri değerlendirilebilir.

Bunun yanında kişinin tercihine ve kıllanmanın durumuna göre lazer epilasyon, ağda, tıraş ve benzeri kozmetik yöntemlerden yararlanılabilir.

Tedavinin amacı yalnızca kıllanma görünümünü azaltmak değil, varsa altta yatan hormonal durumun da değerlendirilmesi ve yönetilmesidir.

HIRSUTİZM PSİKOLOJİK OLARAK DA ETKİLEYEBİLİR

Yüz ve vücutta belirgin kıllanma, bazı kişilerde özgüven kaybı, sosyal ortamlardan kaçınma, stres ve yaşam kalitesinde düşüş gibi psikososyal etkiler oluşturabilir.

Bu nedenle hirsutizm yalnızca estetik açıdan ele alınmamalıdır. Kişinin yaşadığı fiziksel belirtiler kadar bu durumun günlük yaşam ve psikolojik iyi oluş üzerindeki etkileri de değerlendirilmelidir.

NE ZAMAN HEKİME BAŞVURULMALI?

Özellikle;

• Kıllanma kısa sürede belirgin şekilde arttıysa,

• Adet düzensizliği eşlik ediyorsa,

• Şiddetli veya yeni başlayan akne varsa,

• Saçlarda belirgin dökülme görülüyorsa,

• Ses kalınlaşması gibi erkek tipi özellikler ortaya çıktıysa,

• Kıllanma ile birlikte başka hormonal değişiklikler fark edildiyse

Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları veya Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanına başvurulması uygun olabilir.

Aşırı kıllanma her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Ancak özellikle yeni başlayan veya hızla ilerleyen kıllanmanın nedeninin belirlenmesi, uygun değerlendirme ve tedavi yaklaşımının planlanması açısından önemlidir.