Çocuklarda Kolesterol Riskine Karşı Neler Yapılabilir?

ÇOCUKLARDA KOLESTEROL YÜKSEKLİĞİNE DİKKAT: SAĞLIKLI BESLENME VE HAREKET ÖNEMLİ

Kolesterol ve diğer kan yağlarındaki düzensizlikler yalnızca yetişkinlerde değil, çocukluk ve ergenlik döneminde de görülebilir. Özellikle artan çocukluk çağı obezitesi, hareketsizlik ve yüksek miktarda işlenmiş gıda tüketimi, çocuklarda kan yağlarının olumsuz yönde etkilenmesine katkıda bulunabilir.

Emsey Hospital Çocuk Kardiyolojisi ve Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Selami Süleymanoğlu, çocuklarda kolesterol yüksekliğinin genetik ve çevresel birçok faktörle ilişkili olabileceğine dikkat çekerek, ailelerin çocukların beslenme ve hareket alışkanlıklarını birlikte değerlendirmeleri gerektiğini belirtti.

ÇOCUKLARDA KOLESTEROL VE KAN YAĞLARI NEDEN ÖNEMLİ?

Kolesterol, vücudun hücre yapısı ve bazı hormonların üretimi için ihtiyaç duyduğu bir yağ türüdür. Ancak kandaki kolesterol ve diğer yağların belirli düzeylerin üzerinde veya altında olması sağlık açısından önem taşıyabilir.

Kan yağları değerlendirilirken özellikle;

• LDL kolesterol,

• HDL kolesterol,

• Trigliserid,

• Total kolesterol

gibi değerler dikkate alınır.

LDL kolesterolün yüksek, HDL kolesterolün düşük ve trigliserid düzeylerinin yüksek olması gibi değişiklikler, uzun vadede kalp-damar hastalıkları açısından risk oluşturabilir.

Bu nedenle çocukluk döneminde saptanan kan yağı bozukluklarının yalnızca geçici bir durum olarak görülmemesi, gerektiğinde takip edilmesi önemlidir.

ÇOCUKLARDA KOLESTEROL YÜKSEKLİĞİNİN NEDENLERİ NELERDİR?

Çocuklarda kolesterol yüksekliğinin tek bir nedeni yoktur. Genetik özellikler, beslenme alışkanlıkları, fazla kilo, fiziksel aktivite düzeyi ve bazı hastalıklar kan yağlarını etkileyebilir.

Özellikle ailede erken yaşta kalp-damar hastalığı veya yüksek kolesterol öyküsü bulunması, çocuğun değerlendirilmesinde önem taşır.

Bazı çocuklarda ise genetik geçişli kolesterol bozuklukları söz konusu olabilir. Bu durumlarda sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite son derece önemli olmakla birlikte, yalnızca yaşam tarzı değişiklikleri yeterli olmayabilir.

Bu nedenle çocuklarda yüksek kolesterol saptandığında altta yatan nedenin belirlenmesi gerekir.

OBEZİTE VE HAREKETSİZLİK KAN YAĞLARINI ETKİLEYEBİLİR

Çocukluk çağı obezitesi, günümüzde önemli bir halk sağlığı sorunudur. Fazla kilo; insülin direnci, yüksek trigliserid, düşük HDL kolesterol ve diğer metabolik değişikliklerle birlikte görülebilir.

Özellikle uzun süre ekran karşısında vakit geçirilmesi ve fiziksel aktivitenin azalması, çocukların enerji dengesini olumsuz etkileyebilir.

Bu nedenle sağlıklı yaşam alışkanlıklarının yalnızca çocuk için değil, tüm aile için oluşturulması önemlidir.

Çocuğun günlük yaşamında;

• Yaşına uygun fiziksel aktivitenin artırılması,

• Ekran karşısında geçirilen sürenin sınırlandırılması,

• Şekerli içeceklerin ve yüksek oranda işlenmiş gıdaların azaltılması,

• Düzenli öğün alışkanlığının oluşturulması,

• Sebze, meyve, baklagil ve tam tahıllara daha fazla yer verilmesi

gibi adımlar desteklenebilir.

FAST FOOD TÜKETİMİNE DİKKAT

Fast food ve yüksek oranda işlenmiş gıdaların sık tüketilmesi; doymuş yağ, tuz ve eklenmiş şeker alımının artmasına, buna karşılık beslenmenin genel kalitesinin düşmesine neden olabilir.

Bu nedenle çocukların beslenmesinde hazır ve ultra işlenmiş gıdaların günlük beslenmenin temelini oluşturmasının önüne geçilmesi önemlidir.

Burada amaç çocuklara kesin yasaklar koymak yerine dengeli ve sürdürülebilir bir beslenme alışkanlığı kazandırmaktır.

ÇOCUKLAR İÇİN “TÜRK TİPİ BESLENME” NASIL OLMALI?

Geleneksel Türk mutfağının sebze yemekleri, baklagiller, yoğurt ve diğer süt ürünleri, balık, yumurta, tam tahıllar, kuruyemişler ve zeytinyağı gibi çeşitli ve besleyici seçenekleri bulunmaktadır.

Bu nedenle geleneksel mutfağın sağlıklı seçeneklerinden yararlanılarak çocuklar için dengeli bir beslenme düzeni oluşturulabilir.

Örneğin;

Sebze ve meyveler: Günlük beslenmede çeşitlilik sağlanabilir.

Baklagiller: Mercimek, nohut ve kuru fasulye gibi besinler dengeli öğünlerin bir parçası olabilir.

Tam tahıllar: Beyaz ekmek ve rafine tahıllar yerine tam tahıllı seçeneklere daha sık yer verilebilir.

Protein kaynakları: Balık, yumurta, yoğurt ve diğer uygun protein kaynakları yaşa ve bireysel ihtiyaçlara göre beslenmeye dahil edilebilir.

Sağlıklı yağlar: Zeytinyağı ve uygun miktarda kuruyemiş gibi kaynaklar tercih edilebilir.

Önemli olan tek bir besine odaklanmak değil, çeşitli ve dengeli bir beslenme düzeni oluşturmaktır.

ÇOCUKLARDA KOLESTEROL NASIL TEDAVİ EDİLİR?

Tedavi, kolesterol yüksekliğinin nedenine ve çocuğun genel sağlık durumuna göre belirlenir.

İlk aşamada çoğu çocuk için yaşına ve gelişimine uygun beslenme düzenlemesi, fiziksel aktivitenin artırılması ve sağlıklı vücut ağırlığının desteklenmesi değerlendirilir.

Genetik kolesterol bozuklukları veya yaşam tarzı değişikliklerine rağmen devam eden belirgin kolesterol yüksekliği gibi durumlarda ise çocuk doktoru ve çocuk kardiyolojisi tarafından daha ayrıntılı değerlendirme yapılabilir. Gerekli görülen seçilmiş hastalarda ilaç tedavisi de gündeme gelebilir.

Çocuğa herhangi bir kolesterol ilacının veya besin takviyesinin doktor önerisi olmadan başlanması doğru değildir.

SAĞLIKLI ALIŞKANLIKLAR AİLECE KAZANDIRILMALI

Çocukların beslenme ve hareket alışkanlıklarını değiştirmede ailenin rolü büyüktür.

Çocuğa yalnızca “bunu yeme” demek yerine, evde sağlıklı seçeneklerin ulaşılabilir hale getirilmesi ve ebeveynlerin de aynı alışkanlıkları benimsemesi daha sürdürülebilir bir yaklaşım olabilir.

Düzenli yürüyüş, bisiklete binme, yüzme, oyun ve çocuğun keyif aldığı yaşına uygun fiziksel aktiviteler günlük yaşamın bir parçası haline getirilebilir.

Amaç kısa süreli bir diyet uygulamak değil, çocuğun yaşam boyu sürdürebileceği sağlıklı alışkanlıklar geliştirmesine yardımcı olmaktır.

ÇOCUKLARDA KOLESTEROL KONTROLÜ NEDEN ÖNEMLİ?

Çocukluk dönemindeki bazı risk faktörleri ilerleyen yaşlarda kalp-damar hastalıkları açısından önem taşıyabilir. Bu nedenle yüksek kolesterol saptanan çocukların durumunun yaşına, aile öyküsüne ve diğer risk faktörlerine göre değerlendirilmesi gerekir.

Özellikle ailede erken yaşta kalp krizi veya kalp-damar hastalığı öyküsü bulunuyorsa ya da çocukta belirgin kilo fazlalığı, hipertansiyon, diyabet gibi ek riskler varsa doktor değerlendirmesi önem kazanır.

SONUÇ

Çocuklarda kolesterol yüksekliği yalnızca yetişkinlere özgü bir sorun değildir. Genetik yatkınlık, fazla kilo, beslenme alışkanlıkları ve fiziksel aktivite düzeyi kan yağlarının değerlendirilmesinde önemli rol oynar.

Fast food ve yüksek oranda işlenmiş gıdaların sık tüketilmesi yerine; sebze, meyve, baklagil, tam tahıl, balık, yumurta, süt ürünleri ve zeytinyağı gibi besinlerin dengeli biçimde yer aldığı bir beslenme düzeni tercih edilebilir.

Çocukların sağlıklı beslenme ve hareket alışkanlıklarını kazanmasında ise en etkili adımlardan biri, ailenin bu alışkanlıkları birlikte benimsemesidir.

Çocuğunuzda kolesterol yüksekliği saptandıysa veya ailede yüksek kolesterol ve erken yaşta kalp-damar hastalığı öyküsü bulunuyorsa, uygun değerlendirme ve takip planı için çocuk doktoru veya çocuk kardiyolojisi uzmanına başvurabilirsiniz.