D Vitamini Eksikliği Belirtileri | D Vitamini Nelerde Var?

D Vitamini Nedir? D Vitamini Ne İşe Yarar?

D vitamini, vücudun kalsiyum ve fosfor dengesinin düzenlenmesinde, kemik ve kas sağlığının korunmasında önemli rol oynayan yağda çözünen bir vitamindir. “Güneş vitamini” olarak da bilinen D vitamini, cilt güneş ışığındaki ultraviyole B (UVB) ışınlarına maruz kaldığında vücutta üretilebilir. Bunun yanında bazı besinlerden ve gerektiğinde takviyelerden de alınabilir.

D vitamini vücutta iki temel formda bulunur. D2 (ergokalsiferol) daha çok bazı bitkisel ve mantar kaynaklarında bulunurken, D3 (kolekalsiferol) hayvansal kaynaklarda ve güneş ışığına bağlı olarak ciltte sentezlenen formdur.

D vitamininin yeterli düzeyde olması özellikle çocukluk döneminde normal kemik gelişimi, yetişkinlikte ise kemik mineralizasyonu ve kas fonksiyonları açısından önem taşır.

D Vitamini Ne İşe Yarar?

D vitamininin vücuttaki en önemli görevlerinden biri, bağırsaklardan kalsiyum ve fosfor emilimine katkıda bulunarak kemiklerin normal yapısının korunmasına yardımcı olmaktır.

D vitamininin başlıca görevleri şunlardır:

• Kalsiyum ve fosfor metabolizmasının düzenlenmesine katkı sağlamak

• Kemik ve dişlerin normal gelişimini ve korunmasını desteklemek

• Normal kas fonksiyonlarına katkıda bulunmak

• Bağışıklık sisteminin normal işleyişinde rol almak

• Çocuklarda normal kemik gelişimini desteklemek

D vitamini eksikliği özellikle kemik ve kas sağlığı açısından önemli sonuçlara yol açabilir. Bununla birlikte D vitamininin yeterli olmasının kalp-damar hastalıkları, kanser veya diğer kronik hastalıkları tek başına önlediği söylenemez. Bu hastalıkların oluşumunda çok sayıda farklı faktör rol oynar.

D Vitamini Eksikliği Nedir?

D vitamini eksikliği, vücudun ihtiyaç duyduğu D vitamininin yeterli düzeyde bulunmaması durumudur. Eksiklik; güneş ışığına yeterince maruz kalmama, beslenme yetersizliği, emilim bozuklukları, bazı kronik hastalıklar, böbrek veya karaciğer sorunları ve bazı ilaçların kullanımı gibi farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.

D vitamini eksikliği başlangıçta herhangi bir belirtiye neden olmayabilir. Belirtiler ortaya çıktığında ise başka sağlık sorunlarıyla da benzerlik gösterebilir.

D Vitamini Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

D vitamini eksikliğinin belirtileri eksikliğin derecesine ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişebilir.

Görülebilen belirtiler arasında:

• Yorgunluk ve halsizlik

• Kaslarda güçsüzlük

• Kas veya kemik ağrıları

• Kemiklerde hassasiyet

• Fiziksel aktivitelerde çabuk yorulma

• Çocuklarda büyüme ve kemik gelişimiyle ilgili sorunlar

• İleri düzey eksikliklerde kemik mineralizasyonunun bozulması

Ancak yorgunluk, halsizlik veya kas ağrısı gibi belirtiler yalnızca D vitamini eksikliğine özgü değildir. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakılarak D vitamini eksikliği tanısı konulamaz.

D Vitamini Eksikliği Nelere Yol Açabilir?

Uzun süreli ve belirgin D vitamini eksikliği, kemik mineralizasyonunun bozulmasına neden olabilir.

Çocuklarda ciddi D vitamini eksikliği raşitizme, yetişkinlerde ise osteomalaziye yol açabilir. Ayrıca D vitamini yetersizliği, özellikle diğer risk faktörleri de bulunan kişilerde kemik sağlığını olumsuz etkileyebilir.

Raşitizm

Raşitizm, çocukluk döneminde kemiklerin mineralizasyonunun bozulmasıyla ortaya çıkan bir hastalıktır. D vitamini eksikliği önemli nedenlerinden biridir. Kemiklerde yumuşama, büyüme ve gelişme sorunları, kemiklerde şekil bozuklukları gibi bulgular görülebilir.

Osteomalazi

Osteomalazi, yetişkinlerde kemik mineralizasyonunun bozulması sonucunda kemiklerin yumuşamasıyla karakterize bir durumdur. Kemik ağrısı ve kas güçsüzlüğü gibi belirtiler görülebilir.

Osteoporoz

D vitamini, kemik sağlığının korunmasında rol oynar. D vitamini eksikliği kalsiyum metabolizmasını olumsuz etkileyebilir ve kemik sağlığını zayıflatabilir. Bununla birlikte osteoporoz yalnızca D vitamini eksikliğine bağlı gelişmez; yaş, hormonal değişiklikler, genetik özellikler, beslenme, fiziksel aktivite ve diğer birçok faktör de rol oynar.

D Vitamini Hangi Besinlerde Bulunur?

D vitamini doğal olarak çok fazla besinde bulunmaz. En iyi besinsel kaynakları arasında yağlı balıklar ve bazı hayvansal ürünler yer alır.

D vitamini içeren veya D vitamini ile zenginleştirilmiş başlıca besinler:

• Somon

• Uskumru

• Sardalya

• Hamsi

• Ton balığı

• Yumurta sarısı

• Karaciğer

• D vitamini ile zenginleştirilmiş süt ve süt ürünleri

• D vitamini ile zenginleştirilmiş bitkisel içecekler

• D vitamini ile zenginleştirilmiş bazı kahvaltılık gevrekler

• Bazı mantar türleri

Besinlerin D vitamini içeriği ürünün türüne ve hazırlanma şekline göre değişebilir. Bu nedenle yalnızca beslenme yoluyla yeterli D vitamini almak herkes için mümkün olmayabilir.

D Vitamini Güneşten Alınır mı?

Evet. Vücut, cilt güneş ışığındaki UVB ışınlarına maruz kaldığında D3 vitamini üretebilir. Ancak güneşten alınan D vitamini miktarı; mevsim, günün saati, coğrafi konum, cilt rengi, yaş, kıyafetler, güneş koruyucu kullanımı ve güneş ışığına maruz kalma süresi gibi birçok faktöre bağlıdır.

Bu nedenle herkes için geçerli tek bir “şu saatte şu kadar güneşlenin” kuralı bulunmaz.

Özellikle uzun süre ve korunmasız güneşe maruz kalmak cilt hasarı ve cilt kanseri riskini artırabileceğinden, D vitamini almak amacıyla aşırı güneşlenmek önerilmez.

D Vitamini Takviyesi Kullanılmalı mı?

D vitamini takviyesinin gerekip gerekmediği kişinin yaşı, beslenme durumu, güneş ışığına maruz kalması, mevcut hastalıkları ve kan değerleri gibi faktörlere göre değerlendirilir.

D vitamini eksikliği veya yetersizliğinden şüphelenildiğinde doktor gerekli görürse kan testi isteyebilir. Değerlendirmede genellikle 25-hidroksivitamin D [25(OH)D] düzeyi kullanılır.

Takviye gerekiyorsa kullanılacak doz kişiye göre belirlenmelidir. D vitamininin gereğinden fazla alınması da zararlı olabilir.

D Vitamini Fazlalığı Zararlı mı?

Evet. D vitamini yağda çözünen bir vitamin olduğu için aşırı miktarlarda alındığında vücutta birikebilir.

D vitamini toksisitesinin temel sonucu kandaki kalsiyum düzeyinin aşırı yükselmesidir. Bu durum:

• Bulantı ve kusma

• İştahsızlık

• Kabızlık

• Aşırı susama

• Sık idrara çıkma

• Halsizlik ve kas güçsüzlüğü

• Böbrek fonksiyonlarında bozulma

• Böbrek taşı gibi sorunlara

neden olabilir.

Bu nedenle D vitamini takviyelerinin doktor önerisi olmadan yüksek dozlarda kullanılması doğru değildir.

D Vitamini Kaç Olmalı?

D vitamini düzeyi genellikle kanda ölçülen 25(OH)D değeri üzerinden değerlendirilir. Ancak “normal” veya “yeterli” kabul edilen düzeylerin yorumlanması kişinin yaşına, sağlık durumuna ve mevcut risk faktörlerine göre değişebilir.

Bu nedenle tek bir laboratuvar değerinin herkes için “ideal D vitamini seviyesi” olarak kabul edilmesi doğru değildir.

Kan testinin sonucu, kişinin genel sağlık durumu ve varsa diğer risk faktörleriyle birlikte doktor tarafından değerlendirilmelidir.

Günlük D Vitamini İhtiyacı Ne Kadardır?

D vitamini ihtiyacı yaşa göre değişiklik gösterir. Genel beslenme önerilerinde günlük gereksinim yaklaşık olarak:

• 0–12 ay: 400 IU (10 mikrogram)

• 1–70 yaş: 600 IU (15 mikrogram)

• 71 yaş ve üzeri: 800 IU (20 mikrogram)

olarak belirtilmektedir.

Gebelik ve emzirme döneminde de genel öneri günlük 600 IU (15 mikrogram) düzeyindedir. Ancak bireysel ihtiyaçlar farklı olabilir ve eksiklik tedavisinde kullanılan dozlar bu günlük gereksinimlerden farklı olabilir.

Özellikle eksiklik tedavisi amacıyla yüksek doz D vitamini kullanılması gerekiyorsa doz ve kullanım süresi doktor tarafından belirlenmelidir.

Kimlerde D Vitamini Eksikliği Riski Daha Yüksektir?

Bazı kişilerde D vitamini eksikliği gelişme riski daha yüksek olabilir.

Riskin artabileceği durumlar arasında:

• Güneş ışığına çok az maruz kalmak

• Sürekli kapalı ortamlarda bulunmak

• Cildi büyük ölçüde örten kıyafetler kullanmak

• İleri yaş

• Koyu cilt pigmentasyonu

• D vitamini açısından yetersiz beslenme

• Obezite

• Bağırsaklardan emilim bozuklukları

• Bazı böbrek ve karaciğer hastalıkları

• Bazı ilaçların uzun süreli kullanımı

bulunabilir.

Risk grubunda olan kişilerin D vitamini düzeyleri doktorun değerlendirmesine göre kontrol edilebilir.

D Vitamini Eksikliği Nasıl Anlaşılır?

D vitamini eksikliği yalnızca belirtilere bakılarak belirlenemez. Gerekli görüldüğünde doktor tarafından kan testi yapılır.

D vitamini düzeyi değerlendirilirken kişinin şikâyetleri, yaşı, beslenme alışkanlıkları, kullandığı ilaçlar, mevcut hastalıkları ve diğer laboratuvar sonuçları birlikte değerlendirilir.

Bu nedenle kişinin kendi kendine yüksek doz D vitamini kullanmaya başlaması yerine, öncelikle gerekli olup olmadığının belirlenmesi daha doğru bir yaklaşımdır.

D Vitamini Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

D vitamini hangi meyvelerde bulunur?

D vitamini doğal olarak meyvelerde anlamlı miktarlarda bulunmaz. D vitamininin besinsel kaynakları arasında yağlı balıklar, yumurta sarısı ve bazı zenginleştirilmiş gıdalar bulunur.

D vitamini hangi saatte alınır?

D vitamini takviyesi için herkes açısından geçerli tek bir saat yoktur. Takviyenin kullanım şekli kullanılan ürüne ve kişinin tedavi planına göre değişebilir. D vitamini yağda çözünen bir vitamin olduğu için besinlerle birlikte alınması emilimine yardımcı olabilir.

D vitamini eksikliği yorgunluk yapar mı?

D vitamini eksikliği bazı kişilerde yorgunluk ve kas güçsüzlüğü ile ilişkilendirilebilir. Ancak yorgunluğun kansızlık, tiroit hastalıkları, uyku sorunları ve başka birçok nedeni olabilir. Bu nedenle yalnızca yorgunluk şikâyetine dayanarak D vitamini eksikliği tanısı konulamaz.

D vitamini eksikliği kilo aldırır mı?

D vitamini eksikliği ile vücut ağırlığı arasında ilişkiler araştırılmış olsa da D vitamini eksikliğinin doğrudan kilo alımına neden olduğu söylenemez. Kilo yönetiminde beslenme, fiziksel aktivite, uyku, hormonlar ve metabolik durum gibi birçok faktör rol oynar.

D vitamini eksikliği saç dökülmesine neden olur mu?

D vitamini ile saç sağlığı arasındaki ilişki üzerine çalışmalar bulunmaktadır. Ancak saç dökülmesinin çok sayıda nedeni vardır ve tek başına D vitamini eksikliğiyle açıklanamaz. Süregelen saç dökülmesinde altta yatan nedenin değerlendirilmesi gerekir.

D vitamini eksikliği depresyona neden olur mu?

D vitamini düzeyi ile depresif belirtiler arasındaki ilişki araştırılmıştır. Ancak D vitamini eksikliğinin tek başına depresyona neden olduğu veya D vitamini takviyesinin depresyonu tedavi ettiği söylenemez. Duygudurumla ilgili sürekli şikâyetlerde uygun uzman değerlendirmesi önemlidir.

D vitamini ne kadar sürede yükselir?

D vitamini düzeyinin yükselme süresi; başlangıçtaki seviyeye, kullanılan doza, kişinin emilim durumuna ve tedaviye verdiği yanıta göre değişebilir. Takviyenin dozu ve kontrol zamanı doktor tarafından belirlenebilir.

D vitamini her gün alınır mı?

D vitamininin kullanım sıklığı kullanılan preparata ve kişinin ihtiyacına göre değişir. Günlük, haftalık veya farklı dozlama şemaları doktor tarafından uygun görülebilir. Özellikle yüksek doz ürünlerin gelişigüzel kullanılması önerilmez.

D vitamini fazlalığı nasıl anlaşılır?

D vitamini fazlalığı genellikle aşırı takviyeye bağlı olarak ortaya çıkar ve kandaki kalsiyum düzeyinin yükselmesine neden olabilir. Bulantı, kusma, aşırı susama, sık idrara çıkma, halsizlik ve böbrek sorunları görülebilir. Şüphe halinde kan testleriyle değerlendirme yapılır.

D vitamini eksikliği için hangi doktora gidilir?

D vitamini eksikliği şüphesinde ilk değerlendirme için aile hekimi veya İç Hastalıkları (Dahiliye) uzmanına başvurulabilir. Kişinin durumuna göre Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları gibi ilgili uzmanlık dallarına yönlendirme yapılabilir.

Emsey Tıbbi Yayın Kurulu