Düzenli Tarama İle Rahim Ağzı Kanseri Önlenebilir
RAHİM AĞZI KANSERİ NEDİR? BELİRTİLERİ, RİSK FAKTÖRLERİ VE TARAMA YÖNTEMLERİ
Her yıl dünya genelinde 600 binden fazla kadına rahim ağzı (serviks) kanseri tanısı konulmakta, 300 binden fazla kadın ise bu hastalık nedeniyle yaşamını kaybetmektedir. Rahim ağzı kanseri, özellikle düzenli tarama ve HPV aşılaması ile önlenebilirliği yüksek kanser türlerinden biridir.
1-31 Ocak Rahim Ağzı Kanseri Farkındalık Ayı kapsamında değerlendirmelerde bulunan Emsey Hospital Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı Op. Dr. Canan Yılmaz, rahim ağzı kanserinden korunmada HPV enfeksiyonunun önlenmesinin ve düzenli taramaların önemine dikkat çekti.
RAHİM AĞZI KANSERİ NEDİR?
Rahim ağzı kanseri, rahmin vajinaya açılan alt bölümünü oluşturan rahim ağzındaki hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalması sonucunda gelişen bir kanser türüdür.
Rahim ağzı kanserinin gelişiminde en önemli etken, yüksek riskli insan papilloma virüsü (HPV) enfeksiyonunun uzun süre devam etmesidir.
HPV enfeksiyonlarının büyük bölümü bağışıklık sistemi tarafından zaman içerisinde temizlenebilir. Ancak bazı yüksek riskli HPV tiplerinin kalıcı olması, rahim ağzındaki hücrelerde zaman içinde kanser öncüsü değişikliklerin oluşmasına ve tedavi edilmediğinde kansere ilerlemesine yol açabilir.
Bu süreç genellikle kısa sürede gerçekleşmez. Bu nedenle düzenli taramalar, kanser gelişmeden önceki hücresel değişikliklerin saptanabilmesi açısından önemli bir fırsat sunar.
RAHİM AĞZI KANSERİNDE RİSK FAKTÖRLERİ NELERDİR?
Rahim ağzı kanserinde en önemli risk faktörü kalıcı yüksek riskli HPV enfeksiyonudur.
Bunun yanında bazı faktörler HPV enfeksiyonunun kalıcı olması veya rahim ağzı kanseri gelişme riskinin artmasıyla ilişkilendirilebilir.
Bunlar arasında:
-
HPV enfeksiyonu,
-
Bağışıklık sisteminin baskılanması,
-
Tütün ürünlerinin kullanımı,
-
Daha önce geçirilmiş bazı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar,
-
Çok sayıda cinsel partner veya partnerin çok sayıda partnerinin olması nedeniyle HPV ile karşılaşma olasılığının artması,
-
Düzenli rahim ağzı kanseri taraması yaptırmamak,
-
Bazı hormonal ve üreme ile ilişkili faktörler
sayılabilir.
Özellikle HPV enfeksiyonunun uzun süre devam etmesi, rahim ağzı kanseri açısından temel risk faktörüdür.
Her HPV enfeksiyonu kansere dönüşmediği gibi, HPV pozitifliği de kişinin kanser olduğu anlamına gelmez. HPV testinin sonucu, yaş ve diğer klinik bulgularla birlikte değerlendirilmelidir.
RAHİM AĞZI KANSERİ BELİRTİLERİ NELERDİR?
Rahim ağzı kanserinin erken dönemlerinde hiçbir belirti görülmeyebilir. Bu nedenle yalnızca şikâyetlerin ortaya çıkmasını beklemek, erken tanı açısından yeterli değildir.
İlerleyen dönemlerde ise şu belirtiler görülebilir:
-
Adet dönemleri dışında vajinal kanama,
-
Cinsel ilişki sonrasında kanama,
-
Menopoz sonrasında vajinal kanama,
-
Normalden farklı veya uzun süren vajinal akıntı,
-
Kötü kokulu veya kanlı akıntı,
-
Pelvik bölgede ağrı,
-
İleri hastalıkta bel veya bacaklara yayılan ağrı,
-
İdrar yapma veya dışkılama ile ilgili bazı şikâyetler.
Bu belirtilerin görülmesi mutlaka rahim ağzı kanseri olduğu anlamına gelmez. Enfeksiyonlar, hormonal değişiklikler ve farklı jinekolojik hastalıklar da benzer şikâyetlere yol açabilir.
Ancak özellikle tekrarlayan veya açıklanamayan vajinal kanama gibi belirtilerin ihmal edilmeden kadın hastalıkları ve doğum uzmanı tarafından değerlendirilmesi önemlidir.
DÜZENLİ TARAMA RAHİM AĞZI KANSERİNDE NEDEN ÖNEMLİ?
Rahim ağzı kanserinin en önemli özelliklerinden biri, kanser gelişmeden önce öncül hücresel değişikliklerin tarama testleriyle saptanabilmesidir.
Başlıca tarama yöntemleri:
HPV Testi
HPV testi, rahim ağzı kanseriyle ilişkili yüksek riskli HPV tiplerinin varlığını araştırır.
Pozitif sonuç doğrudan kanser tanısı anlamına gelmez. Sonucun hangi HPV tipinin saptandığı ve kişinin yaşına göre değerlendirilmesi ve gerektiğinde ek incelemelerin yapılması gerekir.
Pap Smear Testi
Pap smear, rahim ağzından alınan hücre örneğinin incelenerek kanser öncüsü veya anormal hücresel değişikliklerin araştırılmasını sağlar.
Anormal bir sonuç da doğrudan kanser anlamına gelmez. Sonuca göre tekrar test, HPV değerlendirmesi veya kolposkopi gibi ileri incelemeler gerekebilir.
Kolposkopi
Kolposkopi, rahim ağzının büyütülerek özel bir cihaz yardımıyla ayrıntılı şekilde değerlendirilmesidir.
Gerekli görülen durumlarda şüpheli bölgelerden biyopsi alınarak patolojik inceleme yapılabilir.
TARAMA NE ZAMAN YAPILMALI?
Rahim ağzı kanseri taramasının başlama yaşı ve tarama aralıkları ülkenin ulusal tarama programına, kullanılan yönteme ve kişinin risk durumuna göre değişebilir.
Bu nedenle “her kadın 20 yaşından itibaren her üç yılda bir Pap smear yaptırmalıdır” veya “30 yaşından sonra herkes beş yılda bir aynı testi yaptırmalıdır” şeklindeki tek tip öneriler, güncel ulusal programlar ve bireysel riskler dikkate alınmadan kullanılmamalıdır.
Türkiye'de rahim ağzı kanseri taraması, Ulusal Kanser Tarama Programı kapsamında belirlenen yaş grubundaki kadınlara yönelik olarak yürütülmektedir. Tarama programının güncel yaş aralığı, yöntemi ve uygulama sıklığı için Sağlık Bakanlığı'nın güncel önerileri ve sağlık kuruluşlarının tarama programları dikkate alınmalıdır.
Daha önce anormal tarama sonucu bulunan, bağışıklık sistemi baskılanmış veya rahim ağzı kanseri açısından özel risk taşıyan kadınlarda ise takip planı rutin tarama programından farklı olabilir.
HPV AŞISI RAHİM AĞZI KANSERİNDEN KORUNMADA ÖNEMLİDİR
Rahim ağzı kanserinden korunmada taramanın yanı sıra HPV aşılaması da önemli bir koruyucu sağlık uygulamasıdır.
HPV aşısı, kansere yol açabilen belirli HPV tiplerine karşı koruma sağlamayı amaçlar. Aşının en yüksek koruyuculuk potansiyeli HPV ile karşılaşmadan önce uygulanmasıyla elde edilir.
Ancak HPV aşısı, mevcut bir HPV enfeksiyonunu veya oluşmuş hücresel değişiklikleri tedavi etmez. Bu nedenle aşı olan kadınların da yaşına ve risk durumuna uygun rahim ağzı kanseri taramalarına devam etmesi gerekir.
RAHİM AĞZI KANSERİ ÖNLENEBİLİR Mİ?
Rahim ağzı kanseri, korunma ve erken tanı açısından önemli fırsatlar sunan kanser türlerinden biridir.
Korunmada;
-
HPV aşısının uygun kişilerde değerlendirilmesi,
-
Düzenli rahim ağzı kanseri taramalarının yapılması,
-
Tütün ürünlerinden uzak durulması,
-
Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunma,
-
Bağışıklık sistemini etkileyen sağlık sorunlarının uygun şekilde takip edilmesi
önem taşır.
Tarama sayesinde henüz kansere dönüşmemiş hücresel değişiklikler saptanabilir ve gerekli durumlarda tedavi edilerek kanser gelişiminin önüne geçilmesi mümkün olabilir.
RAHİM AĞZI KANSERİ TEDAVİ EDİLEBİLİR Mİ?
Rahim ağzı kanserinde tedavi, hastalığın evresine, tümörün özelliklerine, kişinin genel sağlık durumuna ve doğurganlık beklentilerine göre belirlenir.
Tedavide;
-
Cerrahi,
-
Radyoterapi,
-
Kemoterapi,
-
Hedefe yönelik tedaviler,
-
İmmünoterapi
gibi yöntemler tek başına veya birlikte kullanılabilir.
Erken evrede saptanan hastalıkta tedavi seçenekleri ve hastalığın kontrol altına alınma olasılığı genellikle daha elverişlidir. Ancak tedavi planı her hasta için ayrı değerlendirilmelidir.
RAHİM AĞZI KANSERİNDE ERKEN TANI NEDEN ÖNEMLİ?
Rahim ağzı kanseri çoğu zaman yıllar içerisinde gelişen öncül hücresel değişikliklerden sonra ortaya çıkar. Bu durum, düzenli taramaların hastalık henüz ilerlemeden fark edilmesine olanak sağlayabilmesinin temel nedenlerinden biridir.
Bu nedenle herhangi bir şikâyet bulunmasa dahi yaşa ve kişisel risk durumuna uygun tarama programının takip edilmesi önemlidir.
Özellikle ilişki sonrası kanama, menopoz sonrası kanama veya alışılmışın dışında devam eden vajinal akıntı gibi belirtiler ortaya çıktığında tarama zamanını beklemeden kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurulmalıdır.
SONUÇ
Rahim ağzı kanseri, HPV enfeksiyonu ile güçlü şekilde ilişkili olmakla birlikte, düzenli tarama ve uygun kişilere HPV aşılaması ile korunma açısından önemli fırsatlar sunan bir hastalıktır.
Erken dönemlerde belirti vermeyebileceği için yalnızca şikâyetleri takip etmek yeterli değildir. Yaşa ve kişisel risklere uygun tarama programının sürdürülmesi, anormal sonuçların zamanında değerlendirilmesi ve gerekli durumlarda tedaviye başlanması büyük önem taşır.
Rahim ağzı kanseri, HPV, tarama testleri veya aşı hakkında sorularınız için Kadın Hastalıkları ve Doğum kliniğinden destek alabilirsiniz.
