El Ayak Hastalığı Nedir? Nedenleri, Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri
El Ayak Ağız Hastalığı Nedir? Belirtileri, Bulaşma Yolları ve Tedavisi
El ayak ağız hastalığı, özellikle 5 yaşın altındaki çocuklarda sık görülen, enterovirüslerin neden olduğu bulaşıcı bir viral enfeksiyondur. Hastalık; ateş, boğaz ağrısı, ağız içinde ağrılı yaralar ve el ile ayaklarda görülen döküntülerle karakterizedir. Bazı kişilerde döküntüler diz, dirsek, kalça veya genital bölgede de görülebilir.
El ayak ağız hastalığı çocukluk çağında daha sık görülse de yetişkinlerde de ortaya çıkabilir. Çoğu vaka hafif seyreder ve yaklaşık 7-10 gün içinde kendiliğinden düzelir. Bununla birlikte özellikle küçük çocuklarda ağız içindeki yaralar nedeniyle sıvı tüketiminin azalması ve buna bağlı susuz kalma riski açısından dikkatli olunmalıdır.
Hastalık kişiden kişiye kolaylıkla bulaşabilir. Enfekte kişinin burun ve boğaz salgıları, tükürüğü, dışkısı veya döküntülerdeki sıvıyla temas bulaşmaya neden olabilir. Bu nedenle el hijyeni ve yakın temasın sınırlandırılması hastalığın yayılmasını azaltmada önemlidir.
El Ayak Ağız Hastalığı Neden Olur?
El ayak ağız hastalığına enterovirüsler neden olur. En sık sorumlu virüsler arasında Coxsackievirus A16 ve bazı diğer enterovirüs türleri bulunur. Enterovirüs 71 (EV-A71) de hastalığa neden olabilir.
Hastalık şu yollarla bulaşabilir:
-
Öksürme ve hapşırma sırasında yayılan solunum salgılarıyla
-
Tükürük ve burun-boğaz salgılarıyla temasla
-
Döküntü veya kabarcıkların içindeki sıvıyla temasla
-
Enfekte kişinin dışkısıyla temas sonrası ellerin yeterince temizlenmemesiyle
-
Virüsle kirlenmiş yüzey ve eşyalara dokunulmasıyla
Özellikle kreş, okul, oyun grupları ve benzeri kalabalık ortamlarda yakın temas nedeniyle hastalık kolayca yayılabilir.
Kişi hastalığın ilk günlerinde daha bulaştırıcıdır. Ancak virüs, belirtiler düzeldikten sonra da özellikle dışkıda daha uzun süre bulunabilir. Bu nedenle yalnızca döküntülerin geçmesi bulaşma riskinin tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez.
El Ayak Ağız Hastalığı Belirtileri Nelerdir?
El ayak ağız hastalığının belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Hastalık çoğunlukla ateş, halsizlik, boğaz ağrısı ve iştahsızlık gibi genel belirtilerle başlayabilir.
Daha sonra ağız içinde ve ciltte karakteristik lezyonlar ortaya çıkabilir.
El Ayak Ağız Hastalığının Yaygın Belirtileri
-
Ateş
-
Boğaz ağrısı
-
Halsizlik
-
İştahsızlık
-
Ağız içinde ağrılı kızarıklık, yara veya küçük kabarcıklar
-
El ve ayaklarda döküntü
-
Avuç içi ve ayak tabanlarında döküntü
-
Kalça, diz veya dirsek çevresinde döküntüler
-
Ağız yaralarına bağlı yutma güçlüğü
-
Ağız ağrısı nedeniyle sıvı ve besin tüketiminde azalma
-
Bazı kişilerde kaşıntılı döküntüler
Döküntüler başlangıçta küçük kırmızı lekeler şeklinde görülebilir ve bazı lezyonlarda içi sıvı dolu kabarcıklar oluşabilir. Her çocukta döküntülerin sayısı, görünümü ve yerleşimi aynı olmayabilir.
El Ayak Ağız Hastalığı Kaç Günde Ortaya Çıkar?
El ayak ağız hastalığında kuluçka süresi çoğunlukla 3-6 gün civarındadır. Bu süre boyunca kişi herhangi bir belirti göstermeyebilir.
Hastalığın belirtileri ortaya çıktıktan sonra ateş ve genel şikâyetleri ağız içindeki yaralar ve cilt döküntüleri takip edebilir.
El Ayak Ağız Hastalığı Nasıl Bulaşır?
El ayak ağız hastalığı oldukça bulaşıcıdır. Özellikle çocukların birbirleriyle yakın temas halinde olduğu ortamlarda kısa sürede yayılabilir.
Bulaşmayı azaltmak için:
-
Eller sabun ve suyla sık sık yıkanmalıdır.
-
Tuvalet veya bez değiştirme sonrasında el hijyenine özellikle dikkat edilmelidir.
-
Hasta kişinin bardak, çatal, kaşık, havlu ve benzeri kişisel eşyaları paylaşılmamalıdır.
-
Sık dokunulan yüzeyler düzenli olarak temizlenmelidir.
-
Döküntülere ve kabarcıklara gereksiz yere dokunulmamalıdır.
-
Öksürme ve hapşırma sırasında uygun hijyen kurallarına uyulmalıdır.
-
Hastalık sırasında yakın temas mümkün olduğunca azaltılmalıdır.
Çocuğun kreşe veya okula dönüş zamanı ise yalnızca döküntülerin durumuna göre değil, çocuğun genel durumu, ateşi olup olmadığı ve ilgili kurumun sağlık politikaları dikkate alınarak değerlendirilmelidir.
El Ayak Ağız Hastalığı Tanısı Nasıl Konulur?
El ayak ağız hastalığının tanısı çoğunlukla çocuğun belirtileri ve fizik muayene bulguları değerlendirilerek klinik olarak konulur.
Doktor; ateş, ağız içindeki lezyonlar, el ve ayaklardaki döküntüler, hastalığın başlangıç zamanı ve olası temas öyküsü hakkında bilgi alır.
Tipik bulguların bulunduğu vakalarda rutin olarak laboratuvar testi yapılması gerekmeyebilir. Ancak belirtilerin farklı bir hastalıkla karıştığı durumlarda veya özel klinik koşullarda doktor tarafından kan, boğaz veya dışkı örneği gibi ek testler istenebilir.
El Ayak Ağız Hastalığı Tedavisi Nasıl Yapılır?
El ayak ağız hastalığının çoğu vakasında hastalığa neden olan virüsü doğrudan ortadan kaldırmaya yönelik özel bir antiviral tedavi uygulanmaz. Tedavi temel olarak destekleyici ve belirtileri hafifletmeye yönelik şekilde planlanır.
Doktorun önerisi doğrultusunda:
-
Ateş ve ağrı için uygun ilaçlar kullanılabilir.
-
Bol miktarda sıvı alınması desteklenebilir.
-
Ağız yaralarının neden olduğu ağrıyı azaltmak için uygun yöntemlerden yararlanılabilir.
-
Yutmayı kolaylaştırmak amacıyla yumuşak ve tahriş etmeyen besinler tercih edilebilir.
-
Ağız içini tahriş edebilecek çok sıcak, baharatlı veya asitli yiyeceklerden kaçınılabilir.
Özellikle küçük çocuklarda ağız yaraları nedeniyle yeterli sıvı alınamaması susuz kalma (dehidrasyon) açısından önemlidir.
Antibiyotikler virüslere karşı etkili olmadığından, bakteriyel bir enfeksiyon düşünülmediği sürece el ayak ağız hastalığının tedavisinde kullanılmaz.
El Ayak Hastalığında Beslenme Nasıl Olmalıdır?
Ağız içindeki yaralar yemek yemeyi ve sıvı tüketimini zorlaştırabilir. Bu dönemde çocuğun yeterli sıvı alması öncelikli konulardan biridir.
Çocuğun tolere edebildiği:
-
Su
-
Süt veya uygun süt ürünleri
-
Çorba gibi sıvı içeriği yüksek besinler
-
Yumuşak kıvamlı yiyecekler
tercih edilebilir.
Ağız yaralarını artırabilecek çok sıcak, baharatlı, tuzlu veya asitli yiyecek ve içeceklerden kaçınmak rahatlama sağlayabilir.
El ayak ağız hastalığını iyileştiren özel bir besin bulunmamaktadır. Dengeli beslenme ve yeterli sıvı alımı, hastalık sürecinde genel iyilik halinin desteklenmesine yardımcı olur.
El Ayak Hastalığı Kaç Günde Geçer?
El ayak ağız hastalığı çoğu kişide 7-10 gün içerisinde kendiliğinden düzelir. Ancak belirtilerin süresi ve şiddeti kişiden kişiye değişebilir.
Döküntüler ve ağız yaraları iyileşirken ciltte kabuklanma veya geçici renk değişiklikleri görülebilir. Bazı kişilerde hastalıktan birkaç hafta sonra tırnaklarda geçici değişiklikler meydana gelebilir.
Belirtilerin uzaması, çocuğun genel durumunun kötüleşmesi veya yeni ve ciddi belirtilerin ortaya çıkması durumunda doktor değerlendirmesi gerekir.
El Ayak Hastalığı Ciddi Bir Hastalık mıdır?
El ayak ağız hastalığı çoğunlukla hafif seyreden bir enfeksiyondur. Ancak nadiren daha ciddi komplikasyonlar gelişebilir.
Özellikle bazı enterovirüs türlerine bağlı enfeksiyonlarda:
-
Viral menenjit
-
Ensefalit
-
Beyin ve sinir sistemiyle ilişkili diğer komplikasyonlar
-
Nadiren kalp veya akciğerleri etkileyebilen tablolar
görülebilir.
Bu komplikasyonlar nadir olmakla birlikte; çocuğun genel durumunda belirgin bozulma, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, bilinç değişikliği, nöbet, nefes almada güçlük veya sürekli kusma gibi belirtiler ortaya çıkarsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.
Bebeklerde El Ayak Ağız Hastalığı
Bebeklerde el ayak ağız hastalığı ateş, huzursuzluk, iştahsızlık, ağız içinde yaralar ve cilt döküntüleriyle ortaya çıkabilir.
Özellikle ağız içindeki lezyonlar emme ve beslenmeyi zorlaştırabilir. Bu nedenle bebeklerde sıvı kaybı belirtilerinin yakından takip edilmesi önemlidir.
Bebeğin normalden çok daha az beslenmesi, bez sayısında belirgin azalma, ağlarken gözyaşı olmaması, ağız kuruluğu, aşırı uyku hali veya belirgin halsizlik gibi belirtiler varsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Bebeklere ateş veya ağrı nedeniyle ilaç verilmeden önce mutlaka yaşına ve kilosuna uygun doz konusunda doktor veya eczacıdan bilgi alınmalıdır.
El Ayak Ağız Hastalığı Yetişkinlere Bulaşır mı?
Evet. El ayak ağız hastalığı yetişkinlere de bulaşabilir. Çocuklarda daha sık görülse de yetişkinlerde de enfeksiyon gelişebilir.
Yetişkinlerde hastalık bazen daha hafif belirtilerle seyredebilir. Ancak belirtilerin hafif olması bulaştırıcılığın olmadığı anlamına gelmez.
Evde hasta bir çocuk varsa yetişkinlerin de el hijyenine dikkat etmesi ve özellikle dışkı veya solunum salgılarıyla temas sonrasında ellerini uygun şekilde yıkaması önemlidir.
Yetişkinlerde El Ayak Ağız Hastalığı Nasıl Olur?
Yetişkinlerde ateş, boğaz ağrısı, halsizlik, ağız yaraları ve el-ayak bölgesinde döküntüler görülebilir. Ancak belirtilerin şiddeti kişiden kişiye değişir.
Döküntülerin ve ağız lezyonlarının görünümü başka enfeksiyonlarla karışabileceğinden, özellikle belirtiler şiddetliyse veya alışılmadık şekilde seyrediyorsa doktor değerlendirmesi önemlidir.
Gebelikte El Ayak Ağız Hastalığı
Gebelik sırasında el ayak ağız hastalığı ile karşılaşılması durumunda anne adayının doktoruyla iletişime geçmesi uygun olur.
Çoğu yetişkin enfeksiyonu hafif geçirir. Bununla birlikte gebelikte ateş, sıvı kaybı veya enfeksiyon belirtilerinin değerlendirilmesi önemlidir. Doğuma yakın dönemde geçirilen enfeksiyonlarda yenidoğan açısından da özel değerlendirme gerekebilir.
Gebelikte ateş veya ağrı için ilaç kullanılacaksa, ilacın güvenliliği ve uygun dozu konusunda mutlaka doktor önerisi alınmalıdır.
El Ayak Hastalığı Olan Çocuk Banyo Yapabilir mi?
El ayak ağız hastalığı sırasında banyo yapmak genel olarak yasak değildir. Cildin temiz tutulması önemlidir.
Banyo sırasında:
-
Ilık su tercih edilebilir.
-
Cilt tahriş edilmemelidir.
-
Döküntüler ve kabarcıklar kaşınmamalı veya patlatılmamalıdır.
-
Kişisel havlu ve temizlik ürünleri paylaşılmamalıdır.
-
Banyo sonrasında cilt nazikçe kurulanmalıdır.
Ciltte ikincil bakteriyel enfeksiyon düşündüren artan kızarıklık, şişlik, ısı artışı veya iltihaplı akıntı görülürse doktor değerlendirmesi gerekir.
El Ayak Hastalığı İz Bırakır mı?
El ayak ağız hastalığındaki döküntüler çoğunlukla kalıcı iz bırakmadan iyileşir.
Bununla birlikte lezyonların kaşınarak tahriş edilmesi veya ikincil enfeksiyon gelişmesi ciltte iz kalma riskini artırabilir.
Hastalık sonrasında bazı kişilerde tırnaklarda geçici şekil veya renk değişiklikleri görülebilir. Bu değişiklikler genellikle zaman içinde düzelir.
El Ayak Hastalığı Kaşıntı Yapar mı?
El ayak ağız hastalığında döküntüler bazı kişilerde kaşıntıya neden olabilir. Ancak kaşıntının şiddeti kişiden kişiye değişir.
Kaşıntıyı azaltmak için:
-
Cilt serin tutulabilir.
-
Ilık banyo yapılabilir.
-
Doktor önerisiyle uygun nemlendiriciler kullanılabilir.
-
Tırnaklar kısa tutulabilir.
-
Döküntülerin kaşınması ve kabarcıkların patlatılması önlenmelidir.
Çocuklarda kaşıntı için herhangi bir ilaç veya krem kullanılmadan önce doktor önerisi alınmalıdır.
El Ayak Ağız Hastalığı En Çok Kimlerde Görülür?
Hastalık en sık 5 yaşın altındaki çocuklarda görülür. Kreş, anaokulu ve okul gibi çocukların yakın temas ettiği ortamlarda bulaşma kolaylaşabilir.
Daha büyük çocuklarda ve yetişkinlerde de hastalık görülebilir.
El Ayak Ağız Hastalığından Nasıl Korunulur?
El ayak ağız hastalığından korunmada en önemli yaklaşım el ve kişisel hijyene dikkat etmektir.
Korunmak için:
-
Eller sabun ve suyla sık sık yıkanmalıdır.
-
Bez değiştirme ve tuvalet sonrasında el temizliğine dikkat edilmelidir.
-
Bardak, çatal, kaşık ve havlu gibi kişisel eşyalar paylaşılmamalıdır.
-
Sık dokunulan yüzeyler temizlenmelidir.
-
Hasta kişilerle yakın temas mümkün olduğunca azaltılmalıdır.
-
Öksürme ve hapşırma sırasında hijyen kurallarına uyulmalıdır.
-
Döküntülere doğrudan temas etmekten kaçınılmalıdır.
El Ayak Ağız Hastalığı Hakkında Sık Sorulan Sorular
El ayak ağız hastalığı bulaşıcı mıdır?
Evet. El ayak ağız hastalığı bulaşıcı bir viral enfeksiyondur. Solunum salgıları, tükürük, dışkı ve döküntülerdeki sıvılarla temas yoluyla yayılabilir.
El ayak ağız hastalığının bulaşıcılığı ne kadar sürer?
Bulaştırıcılık özellikle hastalığın ilk günlerinde daha yüksektir. Ancak virüs belirtiler düzeldikten sonra da bir süre vücuttan atılmaya devam edebilir. Bu nedenle yalnızca döküntülerin kaybolması bulaşma riskinin tamamen sona erdiğini göstermez.
El ayak ağız hastalığının kuluçka süresi ne kadardır?
Kuluçka süresi çoğunlukla 3-6 gün civarındadır. Kişiden kişiye değişiklik gösterebilir.
El ayak ağız hastalığı nasıl geçer?
Çoğu vaka kendiliğinden düzelir. Tedavi genellikle ateş, ağrı ve ağız yaraları gibi belirtileri hafifletmeye ve yeterli sıvı alımını desteklemeye yöneliktir.
El ayak ağız hastalığı yetişkinlere bulaşır mı?
Evet. Çocuklarda daha sık görülmesine rağmen yetişkinlerde de görülebilir. Yetişkinlerde belirtilerin şiddeti değişebilir.
El ayak ağız hastalığında antibiyotik kullanılır mı?
El ayak ağız hastalığı virüs kaynaklı olduğu için antibiyotikler hastalığın kendisini tedavi etmez. Bakteriyel bir enfeksiyondan şüphelenilmesi halinde doktor tarafından ayrıca değerlendirme yapılabilir.
El ayak ağız hastalığında ne zaman doktora başvurulmalıdır?
Çocuğun yeterli sıvı alamaması, idrar miktarında belirgin azalma, sürekli kusma, uzun süren veya yüksek ateş, belirgin halsizlik, nefes almada güçlük, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, nöbet veya bilinç değişikliği gibi belirtilerde sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
El ayak ağız hastalığı tekrarlar mı?
Evet. Hastalığa birden fazla enterovirüs türü neden olabildiğinden, daha önce hastalık geçirmiş olmak sonraki enfeksiyonlara karşı tamamen koruma sağlamaz.
El ayak ağız hastalığında ağız yaralarına ne iyi gelir?
Ağız yaraları nedeniyle yemek ve içmek zorlaşabilir. Serin ve yumuşak gıdalar bazı çocuklarda daha kolay tolere edilebilir. Çok sıcak, baharatlı veya asitli yiyecek ve içeceklerden kaçınılabilir. Ağız için ilaç veya gargara kullanmadan önce çocuğun yaşına uygunluğu konusunda doktora danışılmalıdır.
Emsey Tıbbi Yayın Kurulu
