Fibromiyalji Çocuklarda da Görülebilir

FİBROMİYALJİ NEDİR? BELİRTİLERİ VE TEDAVİ YÖNTEMLERİ

Fibromiyalji, yaygın kas-iskelet sistemi ağrısı, yorgunluk, uyku sorunları ve çeşitli bedensel yakınmalarla seyreden kronik bir ağrı hastalığıdır. Hastalığın oluşum mekanizması tamamen aydınlatılmış değildir. Günümüzde fibromiyaljinin, ağrı sinyallerinin merkezi sinir sistemi tarafından işlenmesindeki değişikliklerle ilişkili olduğu düşünülmektedir.

Emsey Hospital Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Uzmanı Prof. Dr. Şafak Sahir Karamehmetoğlu, fibromiyaljinin her yaşta ve her cinsiyette görülebileceğini, ancak kadınlarda ve yetişkinlerde daha sık tanı aldığını belirtti.

Çocukluk ve ergenlik döneminde de fibromiyalji görülebilir. Ancak çocuklarda belirtiler farklı şekilde ortaya çıkabildiği için tanı süreci yetişkinlere göre daha farklı değerlendirilebilir.

FİBROMİYALJİ KİMLERDE DAHA SIK GÖRÜLÜR?

Fibromiyalji her yaşta ortaya çıkabilmekle birlikte özellikle yetişkin kadınlarda daha sık görülmektedir. Görülme sıklığının yaşla birlikte arttığı ve orta yaş döneminde daha belirgin hale gelebildiği bildirilmektedir.

Bununla birlikte fibromiyaljinin yalnızca kadınlara veya belirli bir yaş grubuna özgü bir hastalık olmadığı unutulmamalıdır.

Çocuklarda ve ergenlerde de yaygın ağrı, yorgunluk, uyku problemleri ve günlük aktivitelerde zorlanma gibi belirtiler görülebilir. Bu yaş grubunda büyüme dönemi, okul yaşamı, fiziksel aktivite düzeyi ve psikososyal faktörler de değerlendirmeye dahil edilir.

FİBROMİYALJİNİN NEDENLERİ NELERDİR?

Fibromiyaljinin tek bir nedeni bulunmamaktadır. Hastalığın ortaya çıkmasında genetik yatkınlık, ağrı işleme mekanizmalarındaki değişiklikler ve çevresel/psikososyal faktörlerin birlikte rol oynayabileceği düşünülmektedir.

Bazı kişilerde hastalık belirtilerinin başlaması veya belirginleşmesi;

• Fiziksel travmalar,

• Cerrahi girişimler,

• Uzun süreli fiziksel veya psikolojik stres,

• Uyku bozuklukları,

• Bazı enfeksiyonlar,

• Yoğun yaşam olayları

sonrasında görülebilir.

Ancak bu faktörlerin herhangi birinin bulunması kişinin mutlaka fibromiyalji geliştireceği anlamına gelmez.

Benzer şekilde çocukluk döneminde yaşanan travmatik veya stresli yaşam olayları bazı kişilerde kronik ağrı gelişimiyle ilişkili olabilir; ancak fibromiyaljinin tek başına nedeni olarak değerlendirilmemelidir.

FİBROMİYALJİNİN EN YAYGIN BELİRTİLERİ NELERDİR?

Fibromiyaljinin en temel özelliklerinden biri yaygın ve uzun süreli ağrıdır. Ağrı vücudun farklı bölgelerinde hissedilebilir ve zaman içinde şiddeti değişebilir.

Sık görülen belirtiler arasında;

• Yaygın kas-iskelet sistemi ağrısı,

• Sürekli veya tekrarlayan yorgunluk,

• Dinlendirici olmayan uyku,

• Uykuya dalma veya uykuyu sürdürme güçlüğü,

• Sabahları tutukluk hissi,

• Dikkat ve konsantrasyon güçlüğü,

• Baş ağrısı,

• Uyuşma ve karıncalanma,

• Sindirim sistemi yakınmaları,

• Hassasiyet ve ağrıya karşı artmış duyarlılık

bulunabilir.

Her hastada aynı belirtiler görülmeyebilir. Bazı kişilerde ağrı ön plandayken, bazı kişilerde yorgunluk veya uyku sorunları daha belirgin olabilir.

UYKU BOZUKLUĞU FİBROMİYALJİDE NEDEN ÖNEMLİ?

Fibromiyaljisi bulunan kişilerde uyku sorunları oldukça sık görülür. Kişi yeterli süre uyusa bile sabah dinlenmemiş şekilde uyanabilir.

Kalitesiz veya yetersiz uyku, ağrı duyarlılığını ve yorgunluğu artırabilir. Aynı şekilde kronik ağrı da uyku kalitesini olumsuz etkileyebilir. Böylece ağrı ve uyku sorunları birbirini besleyen bir döngü oluşturabilir.

Bu nedenle fibromiyalji tedavisinde yalnızca ağrının azaltılmasına değil, uyku düzeninin ve genel yaşam kalitesinin desteklenmesine de önem verilir.

FİBROMİYALJİ ÇOCUKLARDA NASIL GÖRÜLÜR?

Çocuk ve ergenlerde fibromiyalji; yaygın ağrı, yorgunluk, uyku bozukluğu, baş ağrısı, dikkat sorunları ve günlük aktivitelerde azalma gibi belirtilerle kendini gösterebilir.

Bazı çocuklarda eklem hareket açıklığının artması veya eklem hipermobilitesi de eşlik edebilir. Ancak eklem gevşekliği tek başına fibromiyalji tanısı anlamına gelmez.

Çocuklarda okul devamsızlığı, fiziksel aktivitelerden uzaklaşma, sosyal yaşamda azalma veya akademik performansta değişiklik gibi durumlar da değerlendirilmelidir.

Tedavide çocuğun fiziksel durumunun yanı sıra psikososyal ihtiyaçları, aile ortamı ve okul yaşamı da dikkate alınmalıdır.

FİBROMİYALJİ TANISI NASIL KONUR?

Fibromiyaljiyi tek başına gösteren özel bir kan veya idrar testi bulunmamaktadır.

Tanı; hastanın şikâyetleri, hastalık öyküsü ve fizik muayenesinin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Gerektiğinde kan testleri veya diğer incelemeler, benzer belirtilere neden olabilecek başka hastalıkları dışlamak amacıyla istenebilir.

Fibromiyalji tanısında geçmişte kullanılan “belirli hassas noktalara basmak” gibi yaklaşımlar günümüzde tanının tek ölçütü değildir.

Özellikle uzun süren yaygın ağrının yanında belirgin güç kaybı, eklemde şişlik, ateş, açıklanamayan kilo kaybı veya başka olağandışı bulgular varsa farklı hastalıkların da araştırılması gerekir.

FİBROMİYALJİ TEDAVİ EDİLEBİLİR Mİ?

Fibromiyalji kronik bir hastalıktır ve tedavide temel amaç kişinin ağrı ve diğer belirtilerini azaltmak, fiziksel işlevlerini ve yaşam kalitesini desteklemektir.

Tedavi planı kişiye göre değişebilir ve çoğu zaman birden fazla yaklaşım birlikte değerlendirilir.

Tedavide;

• Düzenli ve kişiye uygun fiziksel aktivite,

• Aerobik egzersizler,

• Kas güçlendirme çalışmaları,

• Esneklik ve denge egzersizleri,

• Uyku düzeninin desteklenmesi,

• Stres yönetimi,

• Gerekli durumlarda psikolojik destek,

• Hekim tarafından uygun görülen ilaç tedavileri

kullanılabilir.

Fizik tedavi ve rehabilitasyon uygulamaları da hastanın durumuna göre tedavi planına dahil edilebilir.

EGZERSİZ FİBROMİYALJİ TEDAVİSİNDE NEDEN ÖNEMLİ?

Düzenli fiziksel aktivite, fibromiyalji yönetiminin önemli bileşenlerinden biridir. Ancak egzersizin yoğunluğu ve türü kişinin mevcut fiziksel kapasitesine göre belirlenmelidir.

Özellikle uzun süre hareketsiz kalmak yerine, düşük veya orta yoğunlukta başlayarak kademeli şekilde artırılan egzersiz programları tercih edilebilir.

Yürüyüş, yüzme, bisiklet gibi aerobik aktivitelerin yanı sıra kas güçlendirme ve esneklik egzersizlerinden de yararlanılabilir.

Egzersiz programının kişiye uygun şekilde planlanması, tedaviye uyum açısından önem taşır.

FİBROMİYALJİDE YAŞAM TARZI DÜZENLEMELERİ

Fibromiyalji ile yaşayan kişilerin günlük yaşam alışkanlıklarını düzenlemesi belirtilerin yönetilmesine yardımcı olabilir.

Özellikle;

• Düzenli uyku saatlerinin oluşturulması,

• Gün içinde fiziksel aktivitenin artırılması,

• Uzun süreli hareketsizlikten kaçınılması,

• Kişinin kapasitesine uygun egzersiz yapılması,

• Aşırı fiziksel yüklenmeden kaçınılması,

• Stresle başa çıkma yöntemlerinin geliştirilmesi,

• Dengeli ve düzenli beslenme

önemlidir.

Fibromiyaljide “tamamen stresten uzak bir yaşam” her zaman mümkün olmayabilir. Bunun yerine kişinin stresle baş etme becerilerinin güçlendirilmesi ve gerektiğinde profesyonel destek alınması daha gerçekçi ve sürdürülebilir bir yaklaşımdır.

FİBROMİYALJİDE MULTİDİSİPLİNER YAKLAŞIM ÖNEMLİ

Fibromiyalji yalnızca ağrıdan ibaret olmayabilir. Uyku sorunları, yorgunluk, baş ağrısı, sindirim sistemi yakınmaları, duygu durum değişiklikleri ve günlük yaşam aktivitelerinde zorlanma gibi farklı sorunlar eşlik edebilir.

Bu nedenle tedavi sürecinde hastanın ihtiyaçlarına göre;

• Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon,

• Romatoloji,

• Psikiyatri veya psikoloji,

• Nöroloji,

• Beslenme ve diyetetik

gibi farklı uzmanlık alanlarından destek alınabilir.

Amaç, hastalığın tüm yönlerini değerlendirerek kişinin günlük yaşamını mümkün olduğunca aktif ve sürdürülebilir şekilde devam ettirmesine yardımcı olmaktır.

SONUÇ

Fibromiyalji, yaygın ağrı, yorgunluk ve uyku bozuklukları başta olmak üzere farklı belirtilerle seyreden kronik bir hastalıktır. Her yaşta görülebilmekle birlikte yetişkin kadınlarda daha sık tanı almaktadır.

Fibromiyalji tanısı için tek başına kullanılan özel bir laboratuvar testi bulunmadığından, hastanın öyküsü ve fizik muayenesinin dikkatli şekilde değerlendirilmesi önemlidir.

Tedavide ilaçların yanı sıra düzenli fiziksel aktivite, egzersiz, uyku düzeninin desteklenmesi, stres yönetimi ve gerektiğinde psikososyal destek gibi farklı yaklaşımlardan yararlanılabilir.

Uzun süren yaygın ağrı, sürekli yorgunluk, uyku sorunları veya günlük yaşamı etkileyen açıklanamayan yakınmalarınız varsa Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon uzmanına başvurarak değerlendirme alabilirsiniz.