Hepatit B Nedir? Belirtileri, Tanısı ve Tedavisi

HEPATİT B NEDİR?

Hepatit B, Hepatit B virüsünün (HBV) neden olduğu, öncelikle karaciğeri etkileyen viral bir enfeksiyondur. Hastalık akut (kısa süreli) veya kronik (uzun süreli) seyredebilir.

Hepatit B virüsü başta kan ve bazı vücut sıvıları olmak üzere enfekte materyallerle temas yoluyla bulaşabilir. Ayrıca enfekte anneden bebeğe doğum sırasında geçebilir. Özellikle kronik Hepatit B enfeksiyonu uzun yıllar herhangi bir belirti vermeden devam edebilir ve zaman içerisinde karaciğer hasarı, siroz ve karaciğer kanseri gibi ciddi sağlık sorunlarının gelişme riskini artırabilir.

Hepatit B, aşı ile önlenebilen enfeksiyonlardan biridir. Erken tanı, düzenli takip ve gerektiğinde uygulanan tedavi, hastalığın neden olabileceği komplikasyonların azaltılmasına yardımcı olur.

HEPATİT B NASIL BULAŞIR?

Hepatit B virüsü, enfekte kişinin kanı veya belirli vücut sıvılarıyla temas sonucunda bulaşabilir. Başlıca bulaşma yolları şunlardır:

Kan Yoluyla Bulaşma

Enfekte kanla temas Hepatit B bulaşmasına neden olabilir. Ortak iğne veya şırınga kullanılması, steril olmayan tıbbi ya da kozmetik ekipmanların kullanılması ve kanla temas edilebilecek bazı uygulamalar bulaşma açısından risk oluşturabilir.

Günümüzde kan ve kan ürünlerinin taranması nedeniyle transfüzyon yoluyla bulaşma riski önemli ölçüde azaltılmıştır.

Cinsel Yolla Bulaşma

Hepatit B, enfekte kişinin kanı ve bazı vücut sıvılarıyla temas yoluyla cinsel ilişki sırasında bulaşabilir. Korunmasız cinsel temas, özellikle enfekte olduğu bilinen veya enfeksiyon durumu bilinmeyen kişiler açısından bulaşma riski oluşturabilir.

Anneden Bebeğe Bulaşma

Hepatit B, enfekte anneden bebeğe özellikle doğum sırasında bulaşabilir. Bu nedenle gebelikte Hepatit B açısından tarama yapılması, anne ve bebeğin korunması açısından önemlidir.

Hepatit B saptanan gebelerde, bebeğin doğumdan sonraki korunma planı sağlık profesyonelleri tarafından değerlendirilir.

Kişisel Eşyaların Ortak Kullanılması

Kanla temas edebilecek kişisel eşyaların ortak kullanılması da bulaşma riski oluşturabilir. Özellikle:

• Tıraş bıçağı,

• Jilet,

• Diş fırçası,

• Tırnak makası gibi

kişisel eşyaların ortak kullanılmaması gerekir.

Steril Olmayan Uygulamalar

Dövme, piercing, bazı kozmetik uygulamalar, akupunktur veya tıbbi işlemler sırasında steril olmayan ekipmanların kullanılması Hepatit B dahil kan yoluyla bulaşan enfeksiyonlar açısından risk oluşturabilir.

Bu nedenle bu tür işlemlerde tek kullanımlık veya uygun şekilde sterilize edilmiş ekipmanların kullanıldığından emin olunmalıdır.

HEPATİT B BULAŞMAZ?

Hepatit B, günlük sosyal temasların çoğuyla bulaşmaz. Örneğin:

• Sarılmak,

• El sıkışmak,

• Aynı ortamda bulunmak,

• Aynı havayı solumak,

• Öksürmek veya hapşırmak

Hepatit B'nin tipik bulaşma yolları değildir.

Bununla birlikte, enfekte kişinin kanıyla temas edebilecek kişisel eşyaların ortak kullanılmaması ve kanla temas durumlarında uygun önlemlerin alınması önemlidir.

HEPATİT B BELİRTİLERİ NELERDİR?

Hepatit B belirtileri, enfeksiyonun akut veya kronik olmasına ve kişinin bağışıklık yanıtına göre değişebilir. Özellikle çocuklarda ve kronik enfeksiyonu bulunan kişilerde hastalık uzun süre herhangi bir belirti vermeyebilir.

Akut Hepatit B Belirtileri

Akut Hepatit B enfeksiyonu bazı kişilerde belirti vermeden geçirilebilir. Belirti ortaya çıktığında ise şu şikâyetler görülebilir:

• Halsizlik ve yorgunluk,

• İştahsızlık,

• Bulantı ve kusma,

• Karın ağrısı veya rahatsızlık hissi,

• Ateş,

• Kas ve eklem ağrıları,

• Koyu renkli idrar,

• Açık renkli dışkı,

• Ciltte ve göz aklarında sararma,

• Nadiren kaşıntı.

Belirtiler enfeksiyondan hemen sonra ortaya çıkmayabilir. Bu nedenle yalnızca şikâyetlere bakılarak Hepatit B enfeksiyonu olup olmadığı anlaşılmaz.

Kronik Hepatit B Belirtileri

Kronik Hepatit B enfeksiyonu uzun yıllar belirti vermeden devam edebilir. Kişi kendisini sağlıklı hissederken virüs karaciğerde hasara neden olabilir.

Hastalık ilerlediğinde halsizlik, karın bölgesinde rahatsızlık, sarılık, karında sıvı birikmesine bağlı şişlik, bacaklarda ödem veya bilinç değişiklikleri gibi karaciğer hastalığına bağlı belirtiler ortaya çıkabilir.

Bu nedenle özellikle risk altında bulunan kişilerin belirtilerin ortaya çıkmasını beklemeden Hepatit B açısından değerlendirilmesi önemlidir.

AKUT VE KRONİK HEPATİT B ARASINDAKİ FARK NEDİR?

Akut Hepatit B, enfeksiyonun başlangıç dönemidir ve bazı kişilerde bağışıklık sistemi virüsü kontrol ederek enfeksiyonun sonlanmasını sağlayabilir.

Bazı kişilerde ise virüs vücutta kalmaya devam eder ve enfeksiyon kronik Hepatit B haline gelebilir. Kronik enfeksiyonun gelişme olasılığı enfeksiyonun geçirildiği yaşa ve kişinin bağışıklık durumuna göre değişir; özellikle bebeklik ve erken çocukluk döneminde enfeksiyonun kronikleşme riski daha yüksektir.

Kronik Hepatit B düzenli olarak takip edilmelidir. Her kronik Hepatit B hastasında hemen ilaç tedavisi başlanması gerekmeyebilir. Tedavi kararı; virüsün çoğalma düzeyi, karaciğer enzimleri, karaciğerdeki hasarın durumu ve kişinin diğer özellikleri birlikte değerlendirilerek verilir.

HEPATİT B TANISI NASIL KONULUR?

Hepatit B tanısında kan testlerinden yararlanılır. Tek bir test, hastalığın tüm özelliklerini değerlendirmek için yeterli olmayabilir.

Hekimin değerlendirmesine göre şu testler kullanılabilir:

• HBsAg (Hepatit B yüzey antijeni): Kanda Hepatit B enfeksiyonu bulunduğuna ilişkin önemli bir göstergedir.

• Anti-HBs: Hepatit B'ye karşı bağışıklık gelişip gelişmediği konusunda bilgi verir.

• Anti-HBc: Hepatit B virüsüyle daha önce karşılaşma hakkında bilgi sağlar.

• HBeAg ve Anti-HBe: Virüsün çoğalma aktivitesi ve enfeksiyonun özelliklerinin değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

• HBV DNA: Kandaki Hepatit B virüsünün miktarını ve çoğalma durumunu değerlendirmede kullanılır.

• ALT ve AST gibi karaciğer enzimleri: Karaciğerin etkilenme durumunun değerlendirilmesine yardımcı olur.

Gerekli durumlarda karaciğer ultrasonografisi, elastografi gibi görüntüleme ve karaciğer hasarının değerlendirilmesine yönelik başka incelemeler de yapılabilir.

HEPATİT B NASIL TEDAVİ EDİLİR?

Hepatit B tedavisi, enfeksiyonun akut veya kronik olmasına, virüsün aktivitesine ve karaciğerin durumuna göre planlanır.

Akut Hepatit B Tedavisi

Akut Hepatit B enfeksiyonunda çoğu erişkinde bağışıklık sistemi enfeksiyonu kontrol altına alabilir. Bu dönemde tedavi çoğunlukla kişinin şikâyetlerini azaltmaya ve genel durumunu desteklemeye yöneliktir.

Ağır seyreden veya özel durumdaki hastalarda ise hastanede değerlendirme ve antiviral tedavi gerekebilir.

Kronik Hepatit B Tedavisi

Kronik Hepatit B'de tedavi kararı her hasta için ayrı verilir. Bazı hastaların yalnızca düzenli takip edilmesi yeterli olabilirken, bazı hastalarda antiviral tedavi gerekebilir.

Kullanılan antiviral ilaçlar, Hepatit B virüsünün çoğalmasını baskılayarak karaciğer hasarı ve hastalığın ilerlemesiyle ilişkili riskleri azaltmayı amaçlar.

Tedavi başlanıp başlanmayacağına; HBV DNA düzeyi, karaciğer enzimleri, karaciğer hasarının derecesi, siroz durumu ve hastanın diğer özellikleri değerlendirilerek hekim tarafından karar verilir.

Doktor önerisi olmadan antiviral ilaç başlanmamalı veya mevcut tedavi kesilmemelidir.

HEPATİT B AŞISI NEDİR?

Hepatit B aşısı, Hepatit B virüsünün neden olduğu enfeksiyondan korunmanın en etkili yollarından biridir.

Türkiye'de Hepatit B aşısı çocukluk çağı bağışıklama programı kapsamında uygulanmaktadır. Aşılama şeması kişinin yaşına, daha önce aşılanıp aşılanmadığına ve özel sağlık durumlarına göre değişebilir.

Ayrıca Hepatit B açısından risk taşıyan ve bağışıklığı bulunmayan kişilerin aşılanması önerilebilir.

Aşı sonrası enjeksiyon bölgesinde ağrı, kızarıklık veya şişlik gibi hafif ve geçici reaksiyonlar görülebilir. Ciddi yan etkiler nadirdir.

HEPATİT B'DEN NASIL KORUNULUR?

Hepatit B enfeksiyonundan korunmak için alınabilecek başlıca önlemler şunlardır:

• Hepatit B aşısının önerilen dozlarının tamamlanması,

• Kişisel eşyaların ortak kullanılmaması,

• Kanla temas edebilecek materyallerden kaçınılması,

• Steril olmayan iğne ve tıbbi/kozmetik ekipmanların kullanılmaması,

• Cinsel temas sırasında gerekli korunma yöntemlerinin kullanılması,

• Gebelikte Hepatit B açısından tarama yapılması,

• Hepatit B taşıdığı bilinen kişilerle yaşayanların bağışıklık durumlarının değerlendirilmesi,

• Sağlık çalışanları gibi risk grubunda bulunan kişilerin uygun korunma önlemlerini alması.

GEBELİKTE HEPATİT B

Gebelik sırasında Hepatit B enfeksiyonunun belirlenmesi, annenin sağlığının değerlendirilmesi ve bebeğin enfeksiyondan korunması açısından önemlidir.

Bu nedenle gebelik takiplerinde Hepatit B açısından tarama yapılır. Annede Hepatit B enfeksiyonu saptanması durumunda, bebeğin doğum sonrasında korunmasına yönelik gerekli uygulamalar sağlık ekibi tarafından planlanır.

Bazı durumlarda yenidoğana Hepatit B aşısı ile birlikte Hepatit B immün globulini (HBIG) uygulanması gerekebilir. Uygulamanın zamanlaması ve gerekliliği annenin enfeksiyon durumuna göre sağlık profesyonelleri tarafından belirlenir.

HEPATİT B TAŞIYICILIĞI NEDİR?

Günlük kullanımda “Hepatit B taşıyıcısı” ifadesi kullanılabilse de tıbbi değerlendirmede kişinin kronik Hepatit B enfeksiyonu ve hastalığın aktivitesi ayrıntılı olarak incelenir.

HBsAg'nin uzun süre pozitif olması kronik enfeksiyon açısından değerlendirme gerektirir. Kronik Hepatit B tanısı alan kişilerde karaciğer fonksiyonları ve virüsün aktivitesi belirli aralıklarla takip edilir.

Her kronik Hepatit B hastasında karaciğer hasarı aynı değildir. Bu nedenle takip ve tedavi planı kişiye özel olarak belirlenir.

HEPATİT B HANGİ KOMPLİKASYONLARA YOL AÇABİLİR?

Özellikle tedavi ve takip edilmeyen kronik Hepatit B enfeksiyonu zaman içerisinde karaciğer hasarına neden olabilir.

Gelişebilecek önemli komplikasyonlar arasında:

• Kronik karaciğer hastalığı,

• Karaciğer fibrozisi,

• Siroz,

• Karaciğer yetmezliği,

• Hepatosellüler karsinom (karaciğer kanseri)

bulunur.

Her Hepatit B hastasında bu komplikasyonların gelişeceği anlamına gelmez. Düzenli takip ve uygun hastalarda uygulanan tedavi, hastalığın ilerlemesiyle ilişkili risklerin azaltılmasına yardımcı olabilir.

HEPATİT B HASTALARI NELERE DİKKAT ETMELİ?

Hepatit B tanısı bulunan kişilerin düzenli doktor kontrollerini aksatmaması önemlidir.

Bunun yanında:

• Alkol kullanımı konusunda doktor önerisine uyulması,

• Doktor tarafından önerilmeyen ilaç ve bitkisel ürünlerin bilinçsiz şekilde kullanılmaması,

• Kullanılan tüm ilaçların hekime bildirilmesi,

• Düzenli kontrollerin yapılması,

• Yakın aile bireyleri ve cinsel partnerlerin Hepatit B açısından değerlendirilmesi,

• Bağışıklığı olmayan kişilerin aşı durumlarının sağlık profesyonelleri tarafından değerlendirilmesi

önem taşır.

HEPATİT B HAKKINDA SIK SORULAN SORULAR

Hepatit B tamamen iyileşir mi?

Akut Hepatit B enfeksiyonu birçok erişkinde bağışıklık sistemi tarafından kontrol edilerek sonlanabilir. Kronik Hepatit B ise uzun süreli takip gerektiren bir enfeksiyondur. Uygun hastalarda uygulanan tedaviler virüsün çoğalmasını baskılamaya ve karaciğer hasarı riskini azaltmaya yardımcı olabilir.

Hepatit B bulaşıcı mıdır?

Evet. Hepatit B, enfekte kişinin kanı ve bazı vücut sıvılarıyla temas yoluyla bulaşabilir. Ancak günlük sosyal temasların çoğu bulaşma yolu değildir.

Hepatit B aşısı korur mu?

Hepatit B aşısı, enfeksiyondan korunmada oldukça etkilidir. Aşının önerilen şemaya uygun şekilde uygulanması önemlidir.

Hepatit B cinsel yolla bulaşır mı?

Evet. Hepatit B cinsel temas yoluyla bulaşabilir. Bu nedenle enfeksiyon açısından risk bulunan kişilerin test ve aşı durumlarının değerlendirilmesi önemlidir.

Hepatit B anneden bebeğe geçer mi?

Evet. Hepatit B enfeksiyonu anneden bebeğe özellikle doğum sırasında bulaşabilir. Gebelikte tarama yapılması ve enfeksiyon saptanması durumunda bebeğin korunmasına yönelik uygulamaların zamanında planlanması önemlidir.

Hepatit B sarılık yapar mı?

Hepatit B enfeksiyonu bazı kişilerde sarılığa neden olabilir. Ancak özellikle kronik Hepatit B uzun süre herhangi bir belirti vermeden seyredebilir.

Hepatit B hastaları normal bir yaşam sürdürebilir mi?

Düzenli takip edilen ve gerektiğinde uygun tedavisi uygulanan Hepatit B hastalarının yaşam kalitesinin korunması ve hastalığa bağlı komplikasyon risklerinin azaltılması hedeflenir. Takip aralıkları ve tedavi gereksinimi kişinin durumuna göre belirlenir.

Hepatit B hangi bölüme gider?

Hepatit B şüphesi veya tanısı bulunan kişiler Gastroenteroloji veya Enfeksiyon Hastalıkları uzmanları tarafından değerlendirilebilir. Hastanın durumuna göre ilgili diğer uzmanlık dalları da sürece dahil olabilir.