Meme Kanseri Nedir? Belirtileri, Tedavi Yöntemleri ve Erken Teşhisin Önemi

MEME KANSERİ NEDİR? BELİRTİLERİ, TÜRLERİ, EVRELERİ VE TEDAVİ YÖNTEMLERİ

Meme kanseri, meme dokusundaki bazı hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalması ve anormal hücre toplulukları oluşturması sonucu gelişen bir hastalıktır. Kanser hücreleri çoğunlukla süt kanallarında veya süt bezlerinde (lobüllerde) başlayabilir. Bazı meme kanserleri çevre meme dokusuna ilerleyebilir ve lenf bezleri veya vücudun diğer bölgelerine yayılabilir.

Meme kanseri kadınlarda çok daha sık görülmekle birlikte, erkeklerde de nadiren ortaya çıkabilir.

Dünya genelinde kadınlarda en sık tanı konulan kanserlerden biri olan meme kanserinde erken tanı, hastalığın özelliklerine uygun tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesine ve tedavi başarısının artırılmasına katkı sağlayabilir.

MEME KANSERİ TÜRLERİ NELERDİR?

Meme kanserleri, hücrelerin özelliklerine, başladıkları bölgeye ve çevre dokulara yayılıp yayılmadıklarına göre farklı şekillerde sınıflandırılır.

İnvaziv Meme Kanserleri

İnvaziv meme kanseri, kanser hücrelerinin başladıkları kanal veya lobülün dışına çıkarak çevredeki meme dokusuna ilerlediği kanserlerdir.

İnvaziv Duktal Karsinom (IDC)

Meme kanserlerinin en sık görülen tipidir. Süt kanallarını döşeyen hücrelerden gelişir ve kanalın dışına çıkarak meme dokusuna ilerleyebilir. İleri aşamalarda lenf bezlerine veya uzak organlara yayılım gösterebilir.

İnvaziv Lobüler Karsinom (ILC)

Meme bezlerini oluşturan lobüllerden gelişir. Diğer bazı meme kanserlerinden farklı bir büyüme ve yayılım şekline sahip olabilir ve bazı durumlarda görüntüleme veya fizik muayenede tespit edilmesi daha zor olabilir.

İnflamatuvar Meme Kanseri

Nadir görülen ancak hızlı ilerleyebilen bir meme kanseri türüdür. Meme cildinde kızarıklık, sıcaklık artışı, şişlik, kalınlaşma ve portakal kabuğu görünümü gibi değişikliklere neden olabilir. Her zaman belirgin bir kitle bulunmayabilir.

Paget Hastalığı

Meme başı ve çevresindeki koyu renkli bölgede (areola) başlayan nadir bir meme kanseri tablosudur. Meme başında kızarıklık, pullanma, kabuklanma, kaşıntı veya akıntı gibi bulgular görülebilir. Altta yatan başka bir meme kanseriyle birlikte bulunabilir.

Üçlü Negatif Meme Kanseri

Östrojen reseptörü (ER), progesteron reseptörü (PR) ve HER2 açısından negatif olan meme kanserlerini ifade eder.

Hormon reseptörleri ve HER2 hedefli tedaviler bu grupta kullanılamadığından tedavi seçenekleri diğer bazı meme kanseri türlerinden farklıdır. Ancak kemoterapi, immünoterapi ve bazı hedefe yönelik tedaviler uygun hastalarda kullanılabilir.

Noninvaziv Lezyonlar

Duktal Karsinoma İn Situ (DCIS)

DCIS, meme süt kanallarının içerisinde bulunan anormal hücrelerin çevredeki meme dokusuna henüz yayılmadığı bir tablodur. İnvaziv meme kanserinin erken evresi değildir; kanser hücreleri kanal içinde sınırlıdır.

DCIS çoğunlukla mamografide saptanan mikrokalsifikasyonlar sayesinde fark edilir. Tedavi edilmediğinde bazı DCIS türlerinde zaman içerisinde invaziv kansere dönüşme riski bulunabilir.

Lobüler Karsinoma İn Situ (LCIS)

LCIS, meme lobüllerindeki anormal hücre değişikliklerini ifade eder. Günümüzde klasik LCIS çoğunlukla doğrudan meme kanseri olarak değil, ileride invaziv meme kanseri gelişme riskinin arttığını gösteren bir lezyon olarak değerlendirilir.

LCIS saptanan kişilerin takip ve risk değerlendirmesi, kişisel özelliklerine göre planlanır.

MEME KANSERİ EVRELERİ NELERDİR?

Meme kanserinin evrelendirilmesi yalnızca tümörün boyutuna göre yapılmaz. Tümörün meme dışına yayılımı, lenf bezlerinin durumu ve uzak organlarda metastaz bulunup bulunmaması başta olmak üzere birçok özellik birlikte değerlendirilir.

Evre 0

Kanser hücreleri başladıkları kanal veya lobül içinde sınırlıdır. DCIS bu grupta yer alabilir.

Evre I

Tümör genellikle küçük boyuttadır ve hastalık sınırlı durumdadır. Bazı hastalarda yakın lenf bezlerinde sınırlı tutulum bulunabilir.

Evre II

Tümörün boyutu daha büyük olabilir veya yakındaki lenf bezlerine yayılım görülebilir.

Evre III

Hastalık daha ileri lokal veya bölgesel yayılım göstermiştir. Göğüs duvarı, cilt veya daha fazla sayıda bölgesel lenf bezi tutulumu söz konusu olabilir.

Evre IV

Kanserin meme ve bölgesel lenf bezlerinin dışına çıkarak kemik, akciğer, karaciğer veya beyin gibi uzak organlara metastaz yaptığı evredir.

Evreleme, tedavi planının belirlenmesinde önemli bir faktördür. Bunun yanında tümörün biyolojik özellikleri de tedavi seçiminde belirleyicidir.

MEME KANSERİ NEDEN OLUR?

Meme kanserinin tek bir nedeni yoktur. Hücrelerin DNA'sında zaman içinde meydana gelen değişiklikler, hücrelerin kontrolsüz çoğalmasına neden olabilir.

Bu değişikliklerin bir bölümü yaşam boyunca rastlantısal olarak ortaya çıkabilirken, bazı kişilerde genetik yatkınlık ve kalıtsal gen değişiklikleri riski artırabilir.

Yaş

Meme kanseri riski yaş ilerledikçe genel olarak artar. Ancak genç yaşlarda da meme kanseri görülebilir.

Genetik Yatkınlık ve Aile Öyküsü

Meme kanserlerinin yalnızca bir bölümü kalıtsaldır. BRCA1 ve BRCA2 başta olmak üzere bazı genlerdeki kalıtsal değişiklikler meme ve yumurtalık kanseri riskini artırabilir.

Özellikle genç yaşta meme kanseri, ailede birden fazla meme veya yumurtalık kanseri vakası, erkek meme kanseri, iki memede kanser öyküsü gibi durumlarda genetik danışmanlık değerlendirmesi gündeme gelebilir.

Ailede meme kanseri bulunması her zaman kişinin genetik olarak yüksek risk taşıdığı anlamına gelmez.

Hormonal ve Üreme ile İlişkili Faktörler

İlk adetin erken yaşta başlaması, menopozun daha ileri yaşlarda gerçekleşmesi, ilk gebeliğin daha ileri yaşta olması veya hiç doğum yapmamış olmak gibi bazı üreme özellikleri meme kanseri riskinde değişikliklerle ilişkilendirilebilir.

Menopoz sonrası kullanılan bazı hormon tedavileri de kullanılan hormonun türü ve süresi gibi faktörlere bağlı olarak riski etkileyebilir.

Alkol Kullanımı

Alkol tüketimi meme kanseri riskinde artışla ilişkilidir. Tüketilen miktar arttıkça riskin de artabildiği gösterilmiştir. Bu nedenle meme kanseri riskini azaltmak açısından alkol tüketiminin sınırlandırılması önemlidir.

Fazla Kilo ve Obezite

Özellikle menopoz sonrası dönemde fazla kilo ve obezite, bazı meme kanseri türleri için artmış riskle ilişkilidir.

Fiziksel Aktivite Eksikliği

Düzenli fiziksel aktivitenin meme kanseri riskinin azaltılmasına katkı sağlayabileceğine ilişkin bilimsel kanıtlar bulunmaktadır.

Radyasyon Maruziyeti

Özellikle genç yaşlarda göğüs bölgesine uygulanan radyoterapi, ilerleyen yıllarda meme kanseri riskini artırabilir.

Daha Önce Meme Kanseri Geçirmiş Olmak

Daha önce meme kanseri geçirmiş kişilerde aynı memede veya karşı memede yeni bir meme kanseri gelişme riski genel popülasyona göre daha yüksek olabilir. Bu nedenle tedavi sonrasında düzenli takip önemlidir.

MEME KANSERİ NE KADAR SIK GÖRÜLÜR?

Meme kanseri, dünya genelinde kadınlarda en sık tanı konulan kanserlerden biridir.

Meme kanseri riski kişiden kişiye değişir. Yaş, genetik özellikler, aile öyküsü, hormonal faktörler, yaşam tarzı ve bazı çevresel etkenler bu riski etkileyebilir.

Bu nedenle “her 8 kadından biri” gibi toplum genelindeki istatistikler, tek bir kişinin kesin olarak bu riski taşıdığı anlamına gelmez.

MEME KANSERİNİN BELİRTİLERİ NELERDİR?

Meme kanseri erken dönemde herhangi bir belirtiye neden olmayabilir. Bu nedenle yaşa ve kişisel risk durumuna uygun taramalar önemlidir.

Dikkat edilmesi gereken değişiklikler arasında:

• Memede veya koltuk altında yeni ortaya çıkan kitle veya sertlik,

• Memede şekil veya büyüklük değişikliği,

• Meme cildinde çökme veya kalınlaşma,

• Portakal kabuğu görünümü,

• Meme başında içe çekilme,

• Meme başı çevresinde geçmeyen kızarıklık veya pullanma,

• Kendiliğinden ortaya çıkan özellikle kanlı meme başı akıntısı,

• Memede yeni gelişen belirgin asimetri

bulunabilir.

Memede ağrı tek başına genellikle meme kanserinin tipik belirtisi değildir. Ancak yeni başlayan ve devam eden meme ağrısı veya başka değişikliklerle birlikte görülen ağrı da hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Meme veya koltuk altında fark edilen her kitle kanser değildir. Kist, fibroadenom ve başka iyi huylu meme hastalıkları da kitleye neden olabilir.

MEME KANSERİ TANISI NASIL KONUR?

Tanı sürecinde kişinin yaşı, şikâyetleri, fizik muayene bulguları ve risk durumu birlikte değerlendirilir.

Meme Farkındalığı

Kadınların kendi memelerinin normal görünümünü ve yapısını tanımaları önemlidir. Böylece daha önce olmayan bir değişiklik fark edildiğinde sağlık kuruluşuna başvurabilirler.

Ancak kendi kendine meme muayenesi, meme kanseri taramasının yerine geçmez ve tek başına erken tanı yöntemi olarak değerlendirilmez.

Belirli bir gün veya katı bir aylık muayene takvimi yerine, kişinin meme farkındalığını sürdürmesi ve yeni bir değişiklik fark ettiğinde değerlendirilmesi önemlidir.

Mamografi

Mamografi, meme kanseri taramasında kullanılan temel görüntüleme yöntemlerinden biridir. Özellikle henüz elle hissedilemeyen bazı meme kanserlerinin ve mikrokalsifikasyonların saptanmasına yardımcı olabilir.

Tarama yaşı ve mamografi sıklığı, ülkenin tarama programına ve kişinin kişisel risk durumuna göre belirlenir. Yüksek riskli kişilerde farklı bir tarama programı uygulanabilir.

Meme Ultrasonografisi

Ultrasonografi, özellikle genç kadınlarda veya yoğun meme dokusunun değerlendirilmesinde mamografiye yardımcı olabilir.

Saptanan bir kitlenin kistik veya solid yapıda olup olmadığının değerlendirilmesine katkı sağlar. Ancak ultrasonografi her durumda mamografinin yerine geçmez.

Meme MR'ı

Meme MR'ı, her kadın için rutin tarama yöntemi değildir. Özellikle yüksek riskli kişilerde veya belirli klinik durumlarda diğer görüntüleme yöntemlerine ek olarak kullanılabilir.

Biyopsi

Görüntüleme yöntemlerinde şüpheli bir bulgu saptanması durumunda, kesin tanı için biyopsi yapılabilir.

Biyopsi sırasında memeden alınan doku örneği patoloji uzmanı tarafından incelenir. Meme kanserinin tipi ve tedavi planını etkileyebilecek bazı biyolojik özellikler de bu incelemelerle belirlenebilir.

PET-BT ve Diğer Görüntüleme Yöntemleri

PET-BT, her meme kanseri hastasında tanı koymak amacıyla rutin olarak kullanılmaz. Hastalığın evresini ve uzak yayılımını değerlendirmek gerektiğinde veya belirli klinik durumlarda kullanılabilir.

MEME KANSERİ TEDAVİSİ NASIL YAPILIR?

Meme kanseri tedavisi tek tip değildir. Tedavi; hastalığın evresi, tümörün biyolojik özellikleri, hormon reseptörleri, HER2 durumu, kişinin yaşı ve genel sağlık durumu gibi birçok faktöre göre planlanır.

Tedavide;

• Cerrahi,

• Radyoterapi,

• Kemoterapi,

• Hormon tedavisi,

• Hedefe yönelik tedaviler,

• İmmünoterapi

gibi yöntemlerden yararlanılabilir.

Bu tedaviler tek başına veya birbiriyle kombine şekilde uygulanabilir.

Cerrahi Tedavi

Uygun hastalarda meme koruyucu cerrahi ile tümör ve çevresindeki bir miktar sağlıklı doku çıkarılabilir.

Bazı hastalarda ise memenin tamamının alınması yani mastektomi gerekebilir.

Hangi cerrahi yöntemin uygun olduğu tümörün boyutu, yeri, sayısı, meme dokusunun özellikleri, genetik risk ve diğer klinik faktörler değerlendirilerek belirlenir.

Mastektomi gereken hastalarda uygun koşullarda meme rekonstrüksiyonu seçenekleri de değerlendirilebilir.

Radyoterapi

Radyoterapi, kanser hücrelerini hedeflemek amacıyla yüksek enerjili ışınların kullanıldığı bir tedavidir.

Meme koruyucu cerrahinin ardından birçok hastada tedavinin önemli bir parçasıdır. Bazı mastektomi hastalarında da hastalığın özelliklerine göre radyoterapi uygulanabilir.

Kemoterapi

Kemoterapi, kanser hücrelerinin çoğalmasını engellemek veya yok edilmesini sağlamak amacıyla ilaçların kullanıldığı sistemik bir tedavidir.

Bazı hastalarda cerrahiden önce tümörü küçültmek, bazı hastalarda ise cerrahi sonrasında hastalığın tekrarlama riskini azaltmak amacıyla uygulanabilir.

Hormon Tedavisi

Östrojen veya progesteron reseptörü pozitif olan meme kanserlerinde hormon tedavilerinden yararlanılabilir.

Tamoksifen ve aromataz inhibitörleri gibi ilaçlar, hastanın menopoz durumu ve tümör özelliklerine göre kullanılabilir.

Hedefe Yönelik Tedaviler

Bazı meme kanserlerinde kanser hücrelerinde bulunan belirli moleküler hedeflere yönelik ilaçlar kullanılabilir.

Örneğin HER2 pozitif tümörlerde HER2'yi hedefleyen tedaviler uygulanabilir.

İmmünoterapi

Özellikle bazı üçlü negatif meme kanseri hastalarında, hastalığın evresi ve tümörün özellikleri uygun olduğunda immünoterapiden yararlanılabilir.

MEME KANSERİ RİSKİ AZALTILABİLİR Mİ?

Meme kanserinin tüm vakalarını önlemek mümkün değildir. Ancak bazı yaşam tarzı alışkanlıkları riski azaltmaya yardımcı olabilir.

• Düzenli fiziksel aktivite yapmak,

• Sağlıklı vücut ağırlığını korumak,

• Alkol tüketimini sınırlandırmak,

• Sigara kullanmamak,

• Dengeli ve çeşitli beslenmek,

• Kişisel risk durumuna uygun tarama programlarına katılmak,

• Doktor önerisi olmadan uzun süreli hormon tedavileri kullanmamak

meme kanseri riskinin azaltılmasına katkı sağlayabilir.

Ailede yoğun meme ve yumurtalık kanseri öyküsü bulunan kişilerde ise genetik danışmanlık ve kişiye özel risk değerlendirmesi gerekebilir.

SIKÇA SORULAN SORULAR

Meme kanseri sadece kadınlarda mı görülür?

Hayır. Meme kanseri erkeklerde de görülebilir ancak kadınlara kıyasla çok daha nadirdir.

Memede ağrı varsa kanser midir?

Hayır. Meme ağrısının hormonal değişiklikler, kistler, enfeksiyonlar ve başka birçok nedeni olabilir. Ancak yeni başlayan, devam eden veya başka meme değişiklikleriyle birlikte görülen ağrı değerlendirilmelidir.

Her meme kitlesi kanser midir?

Hayır. Meme kitlelerinin önemli bir bölümü iyi huylu olabilir. Ancak yeni ortaya çıkan her kitle hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Kendi kendine meme muayenesi yeterli midir?

Hayır. Meme farkındalığı önemlidir ancak kendi kendine muayene, mamografi gibi uygun tarama yöntemlerinin yerine geçmez.

Mamografi kaç yaşında yapılmalıdır?

Tarama yaşı ve sıklığı, ulusal tarama programlarına ve kişinin kişisel meme kanseri riskine göre belirlenir. Yüksek riskli kişilerde taramaya daha erken yaşta başlanması veya MR gibi ek yöntemlerin kullanılması gerekebilir.

Meme kanseri tamamen iyileşebilir mi?

Meme kanserinin seyri; kanserin tipi, evresi ve biyolojik özelliklerine göre değişir. Özellikle erken evrede tanı konulan hastalarda tedavi seçenekleri geniştir ve uzun süreli hastalıksız yaşam mümkün olabilir. Ancak her hasta için aynı sonucu garanti etmek doğru değildir.

Meme kanserinde memenin tamamı alınmak zorunda mıdır?

Hayır. Uygun hastalarda meme koruyucu cerrahi uygulanabilir. Ancak bazı hastalarda mastektomi gerekli olabilir. Karar, hastalığın özelliklerine göre verilir.

Meme kanseri tedavisinden sonra hastalık tekrarlar mı?

Bazı hastalarda tedavi sonrasında lokal veya uzak bölgelerde hastalığın tekrarlama riski bulunabilir. Bu nedenle tedavi sonrasında düzenli takip önemlidir.

SONUÇ

Meme kanseri kadınlarda sık görülen ancak erken tanı ve uygun tedaviyle başarılı şekilde yönetilebilen kanserlerden biridir.

Meme sağlığı açısından en önemli adımlar; kişinin kendi memesindeki değişikliklerin farkında olması, yaşına ve kişisel risk durumuna uygun taramalara katılması ve şüpheli bir bulgu fark ettiğinde sağlık kuruluşuna başvurmasıdır.

Memede veya koltuk altında yeni bir kitle, meme başında değişiklik, ciltte çökme veya kalınlaşma ya da kendiliğinden gelişen kanlı akıntı gibi belirtiler fark edildiğinde, gecikmeden genel cerrahi veya ilgili sağlık uzmanına başvurulmalıdır.