Prostat Kanseri Erken Dönem Belirti Vermeyebilir.

PROSTAT KANSERİ NEDİR? BELİRTİLERİ, RİSK FAKTÖRLERİ VE TANI YÖNTEMLERİ

Prostat hastalıkları, özellikle ilerleyen yaşla birlikte erkeklerin sağlık gündeminde daha sık yer almaktadır. Prostat bezinde iyi huylu büyüme, prostat iltihabı ve prostat kanseri gibi farklı durumlar görülebilir.

Prostat kanseri, erkeklerde en sık görülen kanser türlerinden biridir. Hastalık özellikle ileri yaşlarda daha sık görülür ve erken evrelerde çoğu zaman belirti vermeyebilir. Bu nedenle yaşa ve kişisel risklere uygun şekilde doktor değerlendirmesi önem taşır.

Prostat Kanseri Nedir?

Prostat, erkek üreme sisteminin bir parçası olan ve mesanenin hemen altında yer alan bir bezdir. İdrarı mesaneden dışarı taşıyan üretranın başlangıç bölümünü çevreler ve meninin bileşimine katkıda bulunan sıvının üretiminde rol oynar.

Prostat kanseri, prostat dokusundaki bazı hücrelerin kontrolsüz şekilde çoğalması sonucu ortaya çıkar.

Prostat kanseri daha çok ileri yaşlarda görülür. Bununla birlikte ailede prostat kanseri öyküsü veya bazı genetik özellikler bulunan erkeklerde hastalık riski daha erken yaşlarda ve toplum ortalamasına göre daha yüksek olabilir.

Prostat Kanseri Neden Olur? Risk Faktörleri Nelerdir?

Prostat kanserinin tek bir nedeni yoktur. Hastalığın ortaya çıkmasında genetik, yaş ve yaşam tarzı ile ilişkili çeşitli faktörlerin rol oynadığı düşünülmektedir.

Başlıca risk faktörleri arasında:

• İleri yaş

• Ailede prostat kanseri öyküsü

• Bazı kalıtsal genetik değişiklikler

• Özellikle birinci derece akrabalarda prostat kanseri bulunması

• Fazla kilo ve obezite

• Fiziksel hareketsizlik

• Beslenme alışkanlıkları

yer alabilir.

Aile öyküsü özellikle önemlidir. Birinci derece akrabasında prostat kanseri bulunan erkeklerde risk artabilir ve tarama değerlendirmesine daha erken yaşlarda başlanması gündeme gelebilir.

Beslenme konusunda ise tek bir besinin prostat kanserine neden olduğu veya hastalığı önlediği söylenemez. Bununla birlikte sebze, meyve, tam tahıllar ve baklagiller açısından zengin; dengeli ve çeşitli bir beslenme düzeninin genel sağlık açısından yararlı olduğu bilinmektedir.

Prostat Kanseri Belirtileri Nelerdir?

Prostat kanseri erken evrede hiçbir belirti vermeyebilir. Bu nedenle yalnızca şikâyetlerin ortaya çıkmasını beklemek erken tanı açısından yeterli değildir.

Hastalık ilerlediğinde veya prostatın bulunduğu bölgedeki dokular etkilenmeye başladığında;

• İdrar yapmaya başlamada güçlük,

• İdrar akışında zayıflama veya kesilme,

• Sık idrara çıkma,

• Gece sık idrara kalkma,

• İdrar yaparken zorlanma,

• İdrar veya menide kan görülmesi,

• Mesanenin tam boşalmadığı hissi

gibi belirtiler ortaya çıkabilir.

Ancak bu belirtiler prostat kanserine özgü değildir. Özellikle iyi huylu prostat büyümesi ve prostatla ilişkili diğer hastalıklar da benzer şikâyetlere neden olabilir.

Bu nedenle yeni başlayan veya giderek artan idrar yakınmalarının doktor tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Prostat Kanseri Nasıl Teşhis Edilir?

Prostat kanserinin değerlendirilmesinde hastanın yaşı, aile öyküsü, şikâyetleri ve genel sağlık durumu birlikte ele alınır.

PSA Testi

PSA (Prostat Spesifik Antijen), prostat hücreleri tarafından üretilen ve kanda ölçülebilen bir proteindir.

PSA değerinin yüksek olması tek başına prostat kanseri anlamına gelmez. İyi huylu prostat büyümesi, prostat iltihabı, bazı ürolojik işlemler ve başka durumlar da PSA seviyesini yükseltebilir.

Benzer şekilde PSA değerinin normal olması da prostat kanserini kesin olarak dışlamaz.

Bu nedenle PSA testi, gerektiğinde diğer muayene ve tetkiklerle birlikte değerlendirilir.

Prostat Muayenesi

Üroloji uzmanı tarafından yapılan rektal tuşe muayenesi (parmakla prostat muayenesi) sırasında prostatın büyüklüğü, kıvamı ve yüzeyinde şüpheli bir değişiklik olup olmadığı değerlendirilebilir.

PSA testi ve fizik muayene birbirinin yerine geçmez; doktor gerekli gördüğünde her iki değerlendirmeyi birlikte kullanabilir.

Görüntüleme Yöntemleri

Şüpheli durumlarda prostatın değerlendirilmesi amacıyla özellikle multiparametrik prostat MR'ı gibi görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.

MR bulguları, biyopsi gerekip gerekmediğine ve biyopsinin hangi bölgeden yapılacağına karar verilmesine yardımcı olabilir.

Prostat Biyopsisi

Prostat kanserinin kesin tanısı, prostat dokusundan alınan örneklerin patolojik olarak incelenmesiyle konur.

Günümüzde uygun hastalarda MR bulguları eşliğinde hedefli biyopsi ve sistematik örnekleme yöntemleri kullanılabilir.

Biyopsi kararı; PSA düzeyi, muayene bulguları, MR sonuçları, aile öyküsü ve diğer risk faktörleri birlikte değerlendirilerek verilir.

Prostat Kanserinde Erken Tanı Neden Önemli?

Prostat kanseri erken evrede yakalandığında hastalığın özelliklerine göre farklı tedavi seçenekleri gündeme gelebilir.

Bazı düşük riskli prostat kanserlerinde aktif izlem uygun bir seçenek olabilir. Bu yaklaşım, hastalığın düzenli PSA, muayene, görüntüleme ve gerektiğinde biyopsi ile yakından takip edilmesini içerir.

Hastalığın prostat dışına yayılmadığı ve tedavi gerektiren özellikler taşıdığı durumlarda ise cerrahi veya radyoterapi gibi tedavi seçenekleri değerlendirilebilir.

Prostat Kanseri Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavi kararı her hasta için aynı değildir. Hastalığın;

• Evresi,

• Tümörün risk grubu,

• Patolojik özellikleri,

• PSA düzeyi,

• Hastanın yaşı ve genel sağlık durumu,

• Beklenen yaşam süresi,

• Hastanın tercihleri

birlikte değerlendirilir.

Radikal Prostatektomi

Prostat kanserinin prostatla sınırlı olduğu ve cerrahi için uygun hastalarda radikal prostatektomi uygulanabilir.

Bu ameliyatta prostat bezi ve meni keseleri çıkarılır. Uygun hastalarda açık, laparoskopik veya robot yardımlı cerrahi yöntemler tercih edilebilir.

Cerrahi sonrasında idrar kaçırma ve sertleşme sorunu gibi yan etkiler görülebilir. Bu riskler hastanın özelliklerine ve uygulanan cerrahi yönteme göre değişebilir.

Radyoterapi

Radyoterapi, prostat kanserinin tedavisinde kullanılan önemli seçeneklerden biridir. Hastalığın özelliklerine göre dıştan ışın tedavisi veya uygun hastalarda brakiterapi gibi yöntemler değerlendirilebilir.

Cerrahi ile radyoterapi arasındaki seçim, hastalığın özellikleri ve hastanın genel durumu göz önünde bulundurularak yapılır.

Diğer Tedavi Seçenekleri

Hastalığın prostat dışına yayıldığı veya daha yüksek risk taşıdığı durumlarda hormon tedavisi, kemoterapi, hedefe yönelik tedaviler veya diğer sistemik tedaviler gündeme gelebilir.

Tedavi planı hastalığın evresine ve tümörün biyolojik özelliklerine göre kişiselleştirilir.

PROSTAT KANSERİNDEN KORUNMAK İÇİN NELERE DİKKAT EDİLMELİ?

Prostat kanserini tamamen önleyen kesin bir yöntem bulunmamaktadır. Bununla birlikte genel sağlığı destekleyen yaşam alışkanlıkları bazı risklerin azaltılmasına katkı sağlayabilir.

• Sağlıklı vücut ağırlığının korunmasına çalışılmalı.

• Düzenli fiziksel aktivite yapılmalı.

• Sebze, meyve, baklagiller ve tam tahıllar açısından zengin, dengeli ve çeşitli beslenilmeli.

• Kırmızı ve işlenmiş et gibi besinler aşırı tüketilmemeli.

• Sigara kullanılmamalı.

• Alkol tüketimi sınırlandırılmalı.

• Kişisel risklere uygun sağlık kontrolleri ihmal edilmemeli.

• Ailede prostat kanseri öyküsü varsa bu durum doktora mutlaka bildirilmelidir.

Özellikle ailede prostat kanseri bulunan veya genetik açıdan yüksek risk taşıdığı düşünülen erkeklerde PSA testi ve prostat değerlendirmesinin hangi yaşta ve hangi sıklıkta yapılacağı üroloji uzmanıyla kişisel riskler doğrultusunda belirlenmelidir.

Prostat kanseri açısından değerlendirme yalnızca belirli bir yaşa ulaşmakla sınırlı değildir; kişisel risk faktörleri ve yaşam boyu sağlık öyküsü de dikkate alınmalıdır.