Rahim Ağzı Kanserine Neden Olan HPV Virüsü İçin Aşı Önerisi

HPV Aşısı: Rahim Ağzı Kanserinden Korunmada HPV Aşısının Önemi

Human Papilloma Virüsü (HPV), cilt ve mukozal temas yoluyla bulaşabilen ve toplumda oldukça yaygın görülen bir virüstür. HPV'nin çok sayıda farklı tipi bulunur. Bazı HPV tipleri genital siğillere neden olurken, yüksek riskli olarak tanımlanan bazı tipler rahim ağzı (serviks) kanseri başta olmak üzere anüs, penis, vulva, vajina ve ağız-boğaz bölgesindeki bazı kanserlerin gelişiminde rol oynayabilir.

HPV enfeksiyonlarının önemli bir bölümü herhangi bir belirtiye neden olmadan bağışıklık sistemi tarafından kontrol altına alınabilir. Ancak bazı enfeksiyonlar kalıcı hale gelerek hücresel değişikliklere ve uzun vadede kanser öncüsü lezyonlara yol açabilir.

Bu nedenle HPV aşısı, HPV enfeksiyonlarının ve HPV ile ilişkili bazı kanserlerin önlenmesinde önemli bir koruyucu sağlık uygulamasıdır.

HPV'nin Hangi Tipleri Kanserle İlişkilidir?

Günümüzde 200'den fazla HPV tipi tanımlanmıştır. Bunların bir bölümü yüksek riskli HPV tipleri olarak değerlendirilir.

Özellikle HPV 16 ve HPV 18, rahim ağzı kanseri gelişiminde en önemli yüksek riskli tipler arasında yer alır. Bunun yanı sıra HPV 31, 33, 45, 52 ve 58 gibi başka yüksek riskli tipler de rahim ağzı kanseri ile ilişkilidir.

HPV'nin bazı tipleri ise özellikle genital siğillerin oluşumunda rol oynar. HPV 6 ve HPV 11, genital siğillerle en sık ilişkilendirilen tipler arasındadır.

HPV yalnızca rahim ağzı kanseri açısından değil; anal, vulvar, vajinal, penis ve ağız-boğaz bölgesindeki bazı kanserler açısından da önem taşır.

HPV Aşısı Nedir?

HPV aşıları, belirli HPV tiplerine karşı bağışıklık oluşturarak bu virüslerin neden olabileceği enfeksiyonların ve bazı hastalıkların gelişme riskini azaltmaya yardımcı olur.

HPV aşıları canlı virüs içermez. Aşıların yapısında, HPV'nin dış yapısını taklit eden ancak viral DNA içermeyen virüs benzeri parçacıklar bulunur. Bu nedenle aşı, HPV enfeksiyonuna veya HPV'ye bağlı kansere neden olmaz.

HPV aşısı koruyucu niteliktedir. Mevcut bir HPV enfeksiyonunu, genital siğili veya oluşmuş kanser öncüsü lezyonu tedavi etmez.

HPV Aşısı Hangi HPV Tiplerine Karşı Koruma Sağlar?

HPV aşılarının koruduğu HPV tiplerinin sayısı kullanılan aşıya göre değişir.

Günümüzde yaygın olarak kullanılan 9-valanlı HPV aşısı, HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 ve 58 tiplerine karşı koruma sağlar.

Bu nedenle 9-valanlı aşı, hem genital siğillerle ilişkili HPV tiplerine hem de kanser gelişimi açısından yüksek risk taşıyan çeşitli HPV tiplerine karşı koruma sağlamayı amaçlar.

Aşının koruduğu HPV tiplerinin dışında kalan tiplere karşı koruma sağlamayabileceği unutulmamalıdır.

HPV Aşısı Kimlere Yapılır?

HPV aşısı kız ve erkek çocuklar, ergenler ve uygun durumlarda yetişkinlere uygulanabilir.

Aşının en ideal dönemi, kişinin HPV ile karşılaşma olasılığı oluşmadan önceki dönemdir. Bununla birlikte daha önce HPV ile karşılaşmış kişilerde de aşının koruduğu ve kişinin henüz karşılaşmadığı HPV tiplerine karşı fayda sağlama ihtimali bulunabilir.

Genel olarak:

• HPV aşısına 9 yaşından itibaren başlanabilir.

• Ergenlik döneminde kız ve erkek çocukların HPV'ye karşı aşılanması önerilmektedir.

• Daha önce aşılanmamış veya aşı serisini tamamlamamış kişilerde aşılama, yaş ve kişisel özelliklere göre değerlendirilebilir.

• Yetişkinlerde aşılama kararı; yaş, önceki HPV maruziyeti, cinsel yaşam ve aşının sağlayabileceği olası faydalar gibi faktörler dikkate alınarak kişiselleştirilebilir.

HPV aşısı yalnızca cinsel aktif olmayan kişilere uygulanır şeklinde bir kural yoktur. Ancak aşının HPV ile karşılaşmadan önce uygulanması, koruyucu etkisinden en yüksek düzeyde yararlanılması açısından önemlidir.

HPV Aşısı Kaç Doz Yapılır?

HPV aşısının doz sayısı, aşının uygulanmaya başlandığı yaşa ve kişinin bağışıklık sistemi durumuna göre değişebilir.

Genel olarak:

• 9–14 yaş arasında aşılamaya başlayan sağlıklı bireylerde çoğunlukla 2 doz uygulanır.

• 15 yaş ve üzerinde aşılamaya başlayanlarda genellikle 3 doz uygulanır.

• Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde yaşa bakılmaksızın 3 dozluk şema gerekebilir.

Dozlar arasındaki süreler kullanılan aşıya ve kişinin özelliklerine göre değişebildiğinden, aşılama takviminin hekim tarafından belirlenmesi gerekir.

Daha önce HPV aşısı olmuş kişilerde ise alınan dozlar değerlendirilerek eksik dozların uygun takvimle tamamlanması planlanabilir.

HPV Aşısının Koruyuculuğu Ne Kadardır?

HPV aşılarının koruyuculuğu, özellikle kişinin daha önce aşı kapsamında bulunan HPV tipleriyle karşılaşmadığı durumlarda yüksektir.

Ancak “HPV aşısı yüzde 95 korur” şeklinde herkes için geçerli tek bir oran vermek doğru değildir. Koruyuculuk; aşıya başlama yaşı, daha önce HPV ile karşılaşma durumu, aşılanan HPV tipleri ve takip edilen hastalık sonlanımlarına göre değişebilir.

Aşıdan en yüksek faydanın sağlanması için aşılama, HPV ile karşılaşma öncesinde yapılmalıdır.

Bununla birlikte HPV aşısı tüm HPV tiplerini kapsamadığından, özellikle rahim ağzı bulunan kişilerin yaş ve risk durumuna uygun rahim ağzı kanseri taramalarına devam etmesi önemlidir.

HPV Aşısı Kanserden Korur mu?

HPV'nin bazı tipleri, belirli kanserlerin gelişiminde önemli rol oynar. HPV aşısı, kansere yol açma riski bulunan belirli HPV tiplerine karşı bağışıklık oluşturarak bu virüslerin neden olabileceği enfeksiyonları ve buna bağlı kanser öncüsü değişiklikleri azaltmaya yardımcı olur.

HPV aşısı özellikle:

• Rahim ağzı kanseri,

• Anal kanser,

• Vulva kanseri,

• Vajina kanseri,

• Penis kanseri,

• HPV ile ilişkili bazı ağız ve boğaz kanserleri

açısından koruyucu bir yaklaşımdır.

Ayrıca HPV 6 ve 11'e karşı koruma sağlayan aşılar, bu tiplerle ilişkili genital siğillerin görülme riskini de azaltabilir.

HPV Aşısı Mevcut HPV Enfeksiyonunu Tedavi Eder mi?

Hayır. HPV aşısı mevcut HPV enfeksiyonunu ortadan kaldırmak veya tedavi etmek amacıyla kullanılmaz.

Aşı, kişinin henüz karşılaşmadığı HPV tiplerine karşı koruma sağlayabilir. Bu nedenle daha önce HPV ile karşılaşmış kişilerde aşının uygun olup olmadığı yine hekim tarafından değerlendirilebilir.

HPV enfeksiyonu saptanan kişilerin takip ve tedavi planı; HPV tipine, HPV test sonucuna, rahim ağzındaki hücresel değişikliklere ve diğer klinik bulgulara göre belirlenir.

HPV Aşısının Yan Etkileri Nelerdir?

HPV aşıları genel olarak iyi tolere edilir. Yan etkiler çoğunlukla hafif ve kısa sürelidir.

En sık görülebilen yan etkiler:

• Aşı uygulanan bölgede ağrı,

• Kızarıklık,

• Şişlik,

• Baş ağrısı,

• Halsizlik,

• Kas veya eklem ağrısı,

• Hafif ateş,

• Bulantı

şeklinde olabilir.

Ergenlerde ve gençlerde aşı uygulamalarından sonra bayılma görülebileceğinden, aşı sonrasında bir süre oturarak veya gözlem altında beklemek uygun olabilir.

Ciddi alerjik reaksiyonlar nadirdir. Daha önce HPV aşısının bir dozuna veya aşının bileşenlerinden birine karşı ciddi alerjik reaksiyon gelişmiş kişilerde aşının uygulanması uygun olmayabilir.

Yumurta veya antibiyotik alerjisi gibi her alerji HPV aşısı için otomatik olarak engel değildir. Aşı öncesinde kişinin bilinen ciddi alerjileri ve önceki aşı reaksiyonları sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.

Gebelikte HPV Aşısı Yapılır mı?

HPV aşısının gebelik sırasında rutin olarak uygulanması önerilmez. Gebelik sırasında aşılama planlanıyorsa kalan dozlar gebelik sonrasına bırakılabilir.

Gebelik fark edilmeden önce HPV aşısının bir dozunun yapılmış olması, mevcut bilgiler doğrultusunda tek başına gebeliğin sonlandırılması için bir neden olarak değerlendirilmez.

Emzirme döneminde HPV aşısı genel olarak uygulanabilir.

HPV Aşısı Yaptıranlar HPV Taraması Yaptırmalı mı?

Evet. HPV aşısı yaptırmak, rahim ağzı kanseri taramalarının yerine geçmez.

Çünkü mevcut HPV aşıları tüm HPV tiplerini kapsamaz. Bu nedenle rahim ağzı bulunan kişilerin yaşlarına ve risk durumlarına uygun tarama programlarını sürdürmeleri önemlidir.

HPV aşısı ve düzenli tarama birlikte uygulandığında HPV ile ilişkili hastalıkların önlenmesine yönelik koruyucu yaklaşım güçlendirilmiş olur.

HPV Aşısı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

HPV aşısı kadınlara mı, erkeklere mi yapılır?

HPV aşısı hem kadınlara hem erkeklere uygulanabilir. HPV, her iki cinsiyette de enfeksiyona ve bazı hastalıklara neden olabildiğinden erkeklerin aşılanması da önemlidir.

HPV aşısı cinsel yolla bulaşan diğer hastalıklardan korur mu?

Hayır. HPV aşısı yalnızca hedeflediği HPV tiplerine karşı koruma sağlar. HIV, frengi, klamidya veya gonore gibi diğer cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruyucu değildir.

HPV aşısı kısırlığa neden olur mu?

HPV aşısının kısırlığa neden olduğunu gösteren güvenilir bilimsel bir kanıt bulunmamaktadır. Aşı, HPV enfeksiyonlarının neden olabileceği hastalıklardan korunmaya yönelik koruyucu bir uygulamadır.

HPV aşısı 30 veya 40 yaşında yapılabilir mi?

Daha önce HPV aşısı olmamış yetişkinlerde aşılama kararı kişisel olarak değerlendirilebilir. Yaş ilerledikçe kişinin daha önce HPV ile karşılaşmış olma ihtimali artabileceğinden aşının sağlayabileceği fayda kişiden kişiye değişebilir.

Bu nedenle yetişkinlerde HPV aşısı kararı, kişinin sağlık durumu ve risk faktörleri değerlendirilerek hekimle birlikte verilmelidir.

HPV aşısı HPV testinin pozitifliğini ortadan kaldırır mı?

Hayır. HPV aşısı mevcut HPV enfeksiyonunu tedavi etmez ve pozitif HPV testini doğrudan negatif hale getirmek amacıyla kullanılmaz.

HPV aşısı güvenli midir?

HPV aşıları uzun yıllardır çok sayıda kişide uygulanmaktadır ve genel olarak güvenli kabul edilmektedir. En sık görülen yan etkiler hafif ve geçicidir. Aşı uygulanmadan önce kişinin sağlık durumu, bilinen ciddi alerjileri ve önceki aşı reaksiyonları değerlendirilmelidir.

HPV'den Korunmada Aşının Yeri

HPV enfeksiyonları oldukça yaygın olduğundan, korunma konusunda yalnızca belirtilerin ortaya çıkmasını beklemek yeterli değildir. HPV aşısı, uygun yaşta uygulandığında HPV'nin neden olabileceği enfeksiyon ve hastalıkların riskini azaltmaya yardımcı olan önemli bir koruyucu sağlık uygulamasıdır.

Bununla birlikte HPV aşısı; düzenli sağlık kontrolleri, uygun tarama programları ve güvenli cinsel yaşam konusunda alınabilecek diğer önlemlerin yerine geçmez.

Aşının hangi yaşta başlanacağı, kaç doz uygulanacağı ve kişiye uygun olup olmadığı; yaş, sağlık durumu, bağışıklık sistemi ve daha önce alınan aşılar değerlendirilerek hekim tarafından belirlenmelidir.