Stres Tipi İdrar Kaçırma: Sessizce Yaşanan Ama Çözülebilir Bir Sorun

STRES TİPİ İDRAR KAÇIRMA NEDİR? BELİRTİLERİ VE TEDAVİ YÖNTEMLERİ

Stres tipi idrar kaçırma, kadınlarda sık görülen ve günlük yaşam konforunu etkileyebilen bir idrar kaçırma türüdür. Gülme, öksürme, hapşırma, koşma, zıplama veya ağır kaldırma gibi karın içi basıncın arttığı durumlarda idrarın istemsiz olarak kaçırılması stres tipi idrar kaçırmanın tipik özelliğidir.

Bu durum psikolojik stresten kaynaklanmaz. Buradaki “stres” kelimesi, mesane ve pelvik taban üzerine oluşan fiziksel basıncı ifade eder.

Stres tipi idrar kaçırma her yaşta görülebilmekle birlikte gebelik ve doğum öyküsü, yaşla birlikte dokularda meydana gelen değişiklikler, menopoz, fazla kilo ve pelvik taban kaslarının zayıflaması gibi faktörlerle ilişkili olabilir.

STRES TİPİ İDRAR KAÇIRMA TAM OLARAK NEDİR?

Normal koşullarda mesane dolarken idrar tutmayı sağlayan mekanizmalar birlikte çalışır. Pelvik taban kasları ve idrar yolunu destekleyen dokular, karın içi basınç arttığında mesane çıkışının kontrolüne yardımcı olur.

Öksürme, hapşırma, gülme veya fiziksel aktivite sırasında karın içi basınç yükseldiğinde bu destek mekanizması yeterli çalışmazsa idrar istemsiz olarak dışarı kaçabilir.

Kaçırılan idrar miktarı kişiden kişiye değişebilir. Bazı kadınlarda yalnızca birkaç damla sızıntı görülürken, bazı kişilerde fiziksel aktivite sırasında daha fazla miktarda kaçırma meydana gelebilir.

İdrar kaçırma yalnızca fiziksel bir sorun değildir. Kişinin sosyal yaşamını, egzersiz alışkanlıklarını, çalışma hayatını ve günlük aktivitelerini etkileyebilir. Bu nedenle şikâyetlerin utanılacak bir durum olarak görülmemesi ve gerektiğinde tıbbi değerlendirme alınması önemlidir.

STRES TİPİ İDRAR KAÇIRMAYA NEDEN OLAN FAKTÖRLER NELERDİR?

Stres tipi idrar kaçırmanın ortaya çıkmasında pelvik taban kaslarının ve idrar yolunu destekleyen dokuların zayıflaması önemli rol oynar.

Riskin artmasına katkıda bulunabilecek faktörler arasında:

• Gebelik ve doğum,

• Vajinal doğum öyküsü,

• Birden fazla doğum,

• Yaşla birlikte pelvik dokularda meydana gelen değişiklikler,

• Menopoz sonrası hormonal değişiklikler,

• Fazla kilo ve obezite,

• Kronik öksürük,

• Kronik kabızlık ve uzun süreli ıkınma,

• Pelvik bölgeye yönelik bazı cerrahi işlemler,

• Pelvik taban kaslarının zayıflaması

yer alabilir.

Ancak her kadında aynı risk faktörleri bulunmaz. Stres tipi idrar kaçırma, birden fazla faktörün etkisiyle ortaya çıkabilen multifaktöriyel bir durumdur.

PELVİK TABAN KASLARI NEDEN ÖNEMLİ?

Pelvik taban kasları; mesane, bağırsak ve kadın üreme sistemine ait bazı organların desteklenmesine yardımcı olur. Aynı zamanda idrar ve dışkı kontrolünde önemli görev üstlenir.

Gebelik ve doğum sırasında bu kaslar ve çevresindeki destek dokuları gerilebilir veya zedelenebilir. Bu durum bazı kadınlarda doğum sonrasında idrar kaçırma şikâyetlerinin ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.

Yaş ilerledikçe kas ve bağ dokularında meydana gelen değişiklikler de pelvik tabanın desteğini etkileyebilir.

Bunun yanında fazla kilo, kronik öksürük ve uzun süreli kabızlık gibi karın içi basıncı artıran durumlar da mevcut şikâyetleri artırabilir.

STRES TİPİ İDRAR KAÇIRMAYI ARTIRAN DURUMLAR VAR MI?

Bazı yaşam alışkanlıkları ve sağlık sorunları idrar kaçırma şikâyetlerini artırabilir.

Örneğin kronik öksürük, karın içi basıncın sık sık yükselmesine neden olarak stres tipi kaçırmayı tetikleyebilir. Sigara kullanımı ise hem genel sağlık açısından zararlı olması hem de kronik öksürükle ilişkili olabilmesi nedeniyle önemli bir risk faktörüdür.

Fazla kilo da pelvik taban üzerine binen yükü artırabilir. Kabızlık ve tekrarlayan ıkınma da benzer şekilde pelvik tabanı zorlayabilir.

Kafein içeren içecekler ise bazı kişilerde mesane yakınmalarını ve idrara çıkma ihtiyacını artırabilir. Ancak kafein, stres tipi idrar kaçırmanın temel nedeni değildir ve etkisi kişiden kişiye değişebilir.

STRES TİPİ İDRAR KAÇIRMA NASIL TEŞHİS EDİLİR?

Tanı çoğunlukla hastanın şikâyetlerinin ayrıntılı olarak değerlendirilmesi ve fizik muayene ile konulur.

Doktor;

• İdrarın hangi durumlarda kaçırıldığını,

• Kaçırma miktarını ve sıklığını,

• Doğum ve ameliyat öyküsünü,

• İdrar yapma alışkanlıklarını,

• Pelvik tabanla ilişkili diğer şikâyetleri

değerlendirir.

Gerekli durumlarda idrar tahlili, işeme günlüğü, mesanede işeme sonrasında kalan idrar miktarının ölçülmesi veya ürodinami gibi testlerden yararlanılabilir.

Her hastada ileri tetkik yapılması gerekmez. Hangi incelemelerin gerekli olduğuna klinik değerlendirme sonucunda karar verilir.

PELVİK TABAN EGZERSİZLERİ (KEGEL EGZERSİZLERİ) NEDİR?

Pelvik taban kaslarını güçlendirmeye yönelik egzersizler, stres tipi idrar kaçırmanın cerrahi dışı tedavisinde önemli bir yere sahiptir.

Kegel egzersizleri olarak da bilinen bu çalışmalar, pelvik taban kaslarının kontrollü şekilde kasılıp gevşetilmesini içerir.

Düzenli ve doğru şekilde uygulandığında pelvik taban kaslarının gücünü ve kontrolünü geliştirmeye, buna bağlı olarak stres tipi idrar kaçırma şikâyetlerinin azalmasına yardımcı olabilir.

Ancak egzersizin doğru kas grubuyla yapılması önemlidir. Yanlış kasların çalıştırılması veya gereğinden fazla kasılması beklenen faydanın elde edilmesini zorlaştırabilir.

KEGEL EGZERSİZLERİ NASIL YAPILIR?

Pelvik taban kaslarını tanımak için idrar yaparken akışı durdurmaya çalışmak önerilmez. Bu yöntem yalnızca kasları tanımak amacıyla sağlık profesyonelinin yönlendirmesiyle değerlendirilebilir; egzersizin düzenli olarak idrar yapma sırasında yapılması mesanenin normal boşalmasını olumsuz etkileyebilir.

Pelvik taban kasları belirlendikten sonra egzersizler, mesane boşken yapılabilir.

Genel olarak kasları birkaç saniye kontrollü şekilde sıkıp ardından tamamen gevşetmek ve bunu tekrarlamak temel egzersiz yaklaşımıdır. Tekrar sayısı, kasların gücü ve kişinin durumuna göre değişebilir.

Egzersiz programının kişiye özel planlanması ve gerektiğinde pelvik taban fizyoterapisti desteği alınması, doğru kasların çalıştırılması açısından faydalı olabilir.

Egzersizlerin etkisinin ortaya çıkması kişiden kişiye değişir. Düzenli uygulama önemlidir ve değerlendirme süreci genellikle birkaç hafta veya daha uzun bir süreyi kapsayabilir.

STRES TİPİ İDRAR KAÇIRMA NASIL TEDAVİ EDİLİR?

Tedavi, idrar kaçırmanın şiddetine, kişinin yaşam kalitesine ve eşlik eden pelvik taban sorunlarına göre planlanır.

Pelvik Taban Kas Eğitimi

Özellikle hafif ve orta düzeyde stres tipi idrar kaçırmada pelvik taban kaslarının güçlendirilmesine yönelik egzersizler önemli bir tedavi seçeneğidir.

Yaşam Tarzı Düzenlemeleri

Fazla kilo varsa sağlıklı kilo kaybı, kabızlığın önlenmesi, kronik öksürüğün tedavi edilmesi ve kişinin şikâyetlerini artıran alışkanlıkların düzenlenmesi tedavi sürecine katkı sağlayabilir.

Cerrahi Tedavi

Cerrahi dışı yöntemlere rağmen devam eden veya kişinin yaşam kalitesini belirgin şekilde etkileyen stres tipi idrar kaçırmada cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.

Uygun hastalarda orta üretra askı ameliyatları (midüretral sling), bazı askı cerrahileri veya diğer cerrahi yöntemler kullanılabilir.

TOT ve TVT gibi işlemler her hastaya uygun değildir. Yöntem seçimi; hastanın anatomisi, idrar kaçırmanın tipi, daha önce geçirdiği ameliyatlar ve genel sağlık durumu değerlendirilerek yapılır.

İDRAR KAÇIRMA NORMALLEŞTİRİLMEMELİ

Doğumdan sonra veya menopoz döneminde idrar kaçırmanın sık görülmesi, bunun mutlaka “normal” olduğu anlamına gelmez.

Öksürürken, hapşırırken, gülerken veya spor yaparken tekrarlayan idrar kaçırma şikâyeti yaşam kalitesini etkiliyorsa kadın hastalıkları ve doğum, üroloji veya ilgili sağlık profesyoneline başvurulabilir.

Özellikle idrar kaçırmaya idrarda kan, idrar yapamama, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları, pelvik bölgede belirgin ağrı veya vajinada dolgunluk/sarkma hissi eşlik ediyorsa altta yatan nedenin değerlendirilmesi önemlidir.