Yenidoğan Bebeklerde Gözyaşı Tıkanıklığı

BEBEKLERDE GÖZYAŞI KANALI TIKANIKLIĞI NEDİR? BELİRTİLERİ VE TEDAVİ YÖNTEMLERİ

Yenidoğan döneminde bazı bebeklerde gözlerde sürekli sulanma, çapaklanma ve gözyaşının buruna doğru akışında sorun görülebilir. Bu durumun sık nedenlerinden biri doğuştan gözyaşı kanalı tıkanıklığıdır.

Gözyaşları, gözün yüzeyini nemlendirdikten sonra gözün iç köşesindeki küçük kanalcıklardan gözyaşı kesesine ve burun boşluğuna doğru ilerler. Bu yolun herhangi bir bölümündeki gelişimsel tıkanıklık, gözyaşlarının buruna yeterince boşalamamasına neden olabilir.

Emsey Hospital Göz Hastalıkları Uzmanı Op. Dr. Ayşe Dolar Bilge, bebeklerde görülen gözyaşı kanalı tıkanıklığında erken değerlendirme ve uygun masaj uygulamasının önemine dikkat çekerek, ailelerin gözde sulanma ve çapaklanma gibi belirtileri ihmal etmemesi gerektiğini belirtti.

BEBEKLERDE GÖZYAŞI KANALI TIKANIKLIĞI NEDEN OLUR?

Doğuştan gözyaşı kanalı tıkanıklığında, gözyaşı kanalının buruna açıldığı bölümde bulunan ince zarın doğumdan sonra tamamen açılmaması sık görülen nedenlerden biridir.

Bu durumda gözyaşları normal şekilde buruna boşalamaz ve gözyaşı kesesinde birikmeye eğilim gösterebilir.

Bebeklerin önemli bir bölümünde kanal zaman içerisinde kendiliğinden açılabilir. Bu nedenle her bebekte doğrudan cerrahi bir işlem uygulanması gerekmez.

GÖZYAŞI KANALI TIKANIKLIĞININ BELİRTİLERİ NELERDİR?

Gözyaşı kanalı tıkalı olan bebeklerde özellikle tek gözde veya iki gözde;

• Sürekli veya tekrarlayan sulanma,

• Gözde çapaklanma ve akıntı,

• Göz çevresinde nemlilik,

• Özellikle soğuk veya rüzgârlı havalarda artan sulanma,

• Gözün iç köşesinde zaman zaman şişlik veya kızarıklık

görülebilir.

Gözyaşının yeterince boşalamaması, gözyaşı kesesinde birikime ve bazı durumlarda enfeksiyona zemin hazırlayabilir.

Ancak bebeklerde görülen her çapaklanma veya sulanmanın gözyaşı kanalı tıkanıklığı anlamına gelmediği unutulmamalıdır. Konjonktivit gibi farklı göz hastalıkları da benzer belirtilere neden olabilir.

GÖZYAŞI KANALI TIKANIKLIĞINDA MASAJ YAPILIR MI?

Doğuştan gözyaşı kanalı tıkanıklığı bulunan bebeklerde, göz doktorunun değerlendirmesi sonrasında gözyaşı kesesine yönelik özel masaj önerilebilir.

Masajın amacı, gözyaşı kesesinde biriken sıvının kanalın tıkalı bölümüne doğru yönlendirilmesine ve bazı olgularda kanalın açılmasına yardımcı olmaktır.

Ancak masajın nasıl yapılacağı aileye mutlaka sağlık profesyoneli tarafından gösterilmelidir. Yanlış veya aşırı basınç uygulanması göz çevresinde tahrişe neden olabilir.

Masajın ne sıklıkta ve ne kadar süre uygulanacağı bebeğin durumuna göre değişebilir. Bu nedenle ailelerin doktorun önerdiği uygulama şeklini takip etmesi önemlidir.

GÖZDE ÇAPAKLANMA ENFEKSİYON ANLAMINA MI GELİR?

Gözyaşı kanalının tıkalı olması nedeniyle gözde çapaklanma ve akıntı görülebilir. Bu durum her zaman bakteriyel enfeksiyon anlamına gelmez.

Bununla birlikte göz çevresinde belirgin kızarıklık ve şişlik, gözyaşı kesesi bölgesinde hassasiyet, irinli akıntı veya ateş gibi bulgular ortaya çıkarsa enfeksiyon açısından değerlendirme yapılmalıdır.

Antibiyotikli göz damlaları her bebekte rutin olarak kullanılmamalıdır. Gerekli olup olmadığı ve hangi ilacın kullanılacağı göz doktoru tarafından belirlenmelidir.

GÖZYAŞI KANALI TIKANIKLIĞI NE ZAMAN DÜZELİR?

Doğuştan gözyaşı kanalı tıkanıklıklarının önemli bir bölümü bebeğin büyümesiyle birlikte kendiliğinden açılabilir.

Bu nedenle belirgin bir komplikasyon bulunmayan bebeklerde, göz doktorunun önerisiyle bir süre takip ve uygun masaj uygulaması tercih edilebilir.

Kanalın kendiliğinden açılacağı süre her bebekte aynı değildir. Bebeğin yaşı, tıkanıklığın özellikleri, belirtilerin şiddeti ve tekrarlayan enfeksiyonların bulunup bulunmaması tedavi planını etkileyebilir.

Bu nedenle “tüm tıkanıklıklar mutlaka bir yaşına kadar beklenmelidir” şeklinde tek bir kural bulunmamaktadır.

HANGİ DURUMLARDA SONDALAMA GEREKEBİLİR?

Takip ve konservatif tedaviye rağmen devam eden gözyaşı kanalı tıkanıklıklarında, uygun hastalarda sondalama (probing) işlemi gündeme gelebilir.

Sondalama, gözyaşı yollarına ince bir prob ilerletilerek tıkalı bölümün açılmasını amaçlayan bir işlemdir. İşlemin zamanı ve gerekli olup olmadığı; bebeğin yaşı, belirtilerin devamlılığı, tekrarlayan enfeksiyonlar ve kanalın durumuna göre göz hastalıkları uzmanı tarafından belirlenir.

Bazı merkezlerde yaşa ve çocuğun durumuna göre farklı anestezi yöntemleri kullanılabilir. Özellikle küçük çocuklarda işlem sırasında hareketin kontrol edilmesi ve güvenliğin sağlanması için anestezi planı çocuk ve anestezi ekibi tarafından değerlendirilir.

Anestezinin tamamen risksiz olduğu söylenemez; ancak gerekli durumlarda çocuğun genel sağlık durumu ve işlem gerekliliği dikkate alınarak uygun anestezi yöntemi planlanır.

SONDALAMA İŞLEMİ BAŞARISIZ OLURSA NE YAPILIR?

İlk sondalama sonrasında tıkanıklığın devam ettiği bazı çocuklarda yeniden sondalama düşünülebilir.

Tekrarlayan tıkanıklıklarda veya kanal yapısının uygun olduğu seçilmiş olgularda silikon tüp/stent uygulaması gündeme gelebilir. Tüpün ne kadar süre bırakılacağı çocuğun durumuna ve uygulanan yönteme göre değişebilir.

Bu işlemlerden hangisinin uygulanacağı, her çocuk için aynı değildir.

Özellikle uzun süre devam eden tıkanıklık, tekrarlayan enfeksiyonlar veya daha önce yapılan işlemlere rağmen devam eden şikâyetlerde çocuk göz hastalıkları uzmanının değerlendirmesi önem taşır.

DSR AMELİYATI NEDİR?

Daha ileri veya dirençli gözyaşı yolu tıkanıklıklarında dakriyosistorinostomi (DSR/DCR) adı verilen cerrahi yöntem gündeme gelebilir.

Bu işlemde amaç, gözyaşı kesesi ile burun boşluğu arasında yeni bir drenaj yolu oluşturarak gözyaşının buruna geçişini sağlamaktır.

DSR genellikle ilk tedavi seçeneği değildir. Özellikle uygun takip ve sondalama gibi yöntemlere rağmen düzelmeyen, anatomik olarak farklı özellikler gösteren veya daha ileri yaşlarda devam eden tıkanıklıklarda değerlendirilir.

Cerrahi yöntemin nasıl uygulanacağı; tıkanıklığın yeri, çocuğun yaşı ve gözyaşı yollarının anatomik özelliklerine göre belirlenir.

BEBEĞİN GÖZÜNDEKİ SULANMA NE ZAMAN DOKTORA GÖTÜRÜLMELİ?

Bebekte sürekli veya tekrarlayan göz sulanması ve çapaklanma varsa, nedenin belirlenmesi için göz hastalıkları uzmanına başvurulması önemlidir.

Özellikle;

• Göz çevresinde belirgin kızarıklık veya şişlik,

• Gözyaşı kesesi bölgesinde ağrılı şişlik,

• İrinli veya yoğun akıntı,

• Ateş,

• Gözün kendisinde belirgin kızarıklık,

• Işığa karşı belirgin hassasiyet,

• Gözde bulanıklık veya görme ile ilgili şüpheli bulgular

varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.

SONUÇ

Yenidoğanlarda gözde sulanma ve çapaklanmanın sık nedenlerinden biri doğuştan gözyaşı kanalı tıkanıklığıdır. Bu durum birçok bebekte büyüme ve gelişim sürecinde kendiliğinden düzelebilir.

Belirgin şikâyeti olmayan ve komplikasyon gelişmeyen bebeklerde göz doktorunun önerisiyle takip ve uygun gözyaşı kesesi masajı uygulanabilir. Şikâyetlerin devam etmesi veya tekrarlayan enfeksiyonların ortaya çıkması halinde ise sondalama ve gerektiğinde diğer gözyaşı yolu girişimleri değerlendirilebilir.

Bebeklerde göz sulanması ve çapaklanma ihmal edilmemeli; özellikle tekrarlayan veya belirginleşen şikâyetlerde çocuk göz hastalıkları uzmanına başvurulmalıdır.