Zatürre Aşısı (Pnömokok Aşısı) Nedir? Kimlere Yapılır?

Zatürre Aşısı (Pnömokok Aşısı) Nedir?

Zatürre aşısı, tıbbi adıyla pnömokok aşısı, Streptococcus pneumoniae (pnömokok) bakterisinin neden olabileceği enfeksiyonlara karşı korunmayı sağlayan aşılardan biridir.

Pnömokok bakterisi; özellikle çocuklarda, ileri yaştaki bireylerde ve bağışıklık sistemi zayıflamış kişilerde zatürre (pnömoni), menenjit, bakteriyemi ve sepsis gibi ciddi enfeksiyonlara neden olabilir. Bunun yanında sinüzit ve orta kulak iltihabı gibi enfeksiyonlara da yol açabilir.

Pnömokok aşıları, bağışıklık sisteminin pnömokok bakterisinin belirli türlerini tanımasına yardımcı olarak bu bakterinin neden olabileceği hastalıklara karşı koruma sağlar.

Zatürre Aşısı Neden Yapılır?

Pnömokok enfeksiyonları her yaşta görülebilmekle birlikte bazı kişilerde ciddi hastalık geliştirme riski daha yüksektir.

Pnömokok aşısının temel amacı, aşının kapsadığı pnömokok türlerinin neden olabileceği ciddi enfeksiyonlara karşı korunmaya yardımcı olmaktır.

Özellikle ileri yaştaki kişiler ve kronik hastalığı bulunan bireylerde pnömokok enfeksiyonları daha ağır seyredebilir. Bu nedenle risk grubundaki kişilerin pnömokok aşısı açısından değerlendirilmesi önemlidir.

Pnömokok aşısı grip, COVID-19 veya diğer viral solunum yolu enfeksiyonlarını doğrudan önlemez. Ancak pnömokok bakterisinin neden olduğu enfeksiyonlara karşı koruma sağlayabilir.

Pnömokok Aşısı Türleri Nelerdir?

Pnömokok aşıları temel olarak konjuge pnömokok aşıları (KPA) ve polisakkarit pnömokok aşısı (PPA) olmak üzere farklı türlere ayrılır.

Günümüzde kullanılan pnömokok aşılarının kapsadığı pnömokok serotipleri ve uygulanma şemaları aşı türüne, kişinin yaşına ve sahip olduğu risk faktörlerine göre değişebilir.

Bu nedenle hangi aşının uygulanacağı ve kaç doz gerektiği; yaş, önceki pnömokok aşıları, bağışıklık sistemi durumu ve eşlik eden hastalıklar dikkate alınarak hekim tarafından belirlenmelidir.

Zatürre Aşısı Kimlere Yapılır?

Pnömokok aşısı için öneriler yaşa ve kişinin sağlık durumuna göre değişiklik gösterebilir.

Özellikle aşağıdaki grupların pnömokok aşısı açısından hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir:

• 65 yaş ve üzerindeki kişiler,

• Kronik kalp, akciğer, böbrek veya karaciğer hastalığı bulunanlar,

• Diyabeti olan kişiler,

• Bağışıklık sistemi baskılanmış veya bağışıklık yetmezliği bulunan kişiler,

• Kanser nedeniyle tedavi görenler,

• Organ veya hematopoietik kök hücre nakli yapılmış kişiler,

• Dalağı alınmış veya dalak fonksiyonu olmayan kişiler,

• Beyin-omurilik sıvısı (BOS) kaçağı bulunan kişiler,

• Pnömokok hastalığı açısından belirli risk faktörleri bulunan kişiler,

• Hekim tarafından pnömokok aşısı önerilen diğer risk grupları.

Çocuklarda ise pnömokok aşılaması yaşa ve ulusal bağışıklama programına göre planlanır.

Zatürre Aşısı Nasıl Uygulanır?

Pnömokok aşısının tek bir uygulama şeması yoktur. Kullanılacak aşının türü ve doz sayısı kişinin yaşına, sağlık durumuna ve daha önce aldığı pnömokok aşılarına göre belirlenir.

Bazı kişilerde tek bir pnömokok aşısı yeterli olabilirken, bazı risk gruplarında farklı pnömokok aşılarının belirli aralıklarla uygulanması gerekebilir.

Özellikle daha önce pnömokok aşısı olmuş kişilerde yeni bir doz gerekip gerekmediği değerlendirilirken önceki aşının türü ve uygulama tarihi dikkate alınmalıdır.

Bu nedenle pnömokok aşısının zamanlaması ve doz aralığı kişisel olarak hekim tarafından planlanmalıdır.

Zatürre Aşısının Yan Etkileri Nelerdir?

Pnömokok aşıları genel olarak iyi tolere edilir. Aşı sonrasında ortaya çıkabilecek yan etkiler çoğunlukla hafif ve kısa sürelidir.

Aşı uygulanan bölgede;

• Ağrı,

• Hassasiyet,

• Kızarıklık,

• Şişlik

görülebilir.

Bunun yanında bazı kişilerde;

• Halsizlik,

• Baş ağrısı,

• Kas ağrısı,

• Ateş

gibi geçici şikâyetler ortaya çıkabilir.

Çocuklarda ise aşı sonrasında huzursuzluk, iştah değişikliği veya ateş gibi reaksiyonlar görülebilir.

Ciddi alerjik reaksiyonlar çok nadir olmakla birlikte, aşılama sonrasında ciddi veya beklenmeyen bir belirti ortaya çıkması durumunda sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Zatürre Aşısı Zatürreyi Tamamen Önler mi?

Hayır. Pnömokok aşısı tüm zatürre nedenlerine karşı koruma sağlamaz.

Zatürreye bakteriler, virüsler, mantarlar ve farklı mikroorganizmalar neden olabilir. Pnömokok aşısı ise Streptococcus pneumoniae bakterisinin aşının kapsadığı türlerine karşı koruma sağlamayı amaçlar.

Bu nedenle aşı olmak, pnömokok kaynaklı hastalık riskini azaltmaya yardımcı olsa da kişinin hiçbir zaman zatürre olmayacağı anlamına gelmez.

Zatürre Aşısı Grip Aşısı ile Aynı mıdır?

Hayır. Grip aşısı ile pnömokok aşısı farklı aşılardır.

Grip aşısı influenza virüslerine karşı korunmayı amaçlarken, pnömokok aşısı Streptococcus pneumoniae bakterisinin neden olduğu hastalıklara karşı koruma sağlar.

Bazı kişiler için her iki aşının da yapılması önerilebilir. Ancak aşıların gerekliliği kişinin yaşı, sağlık durumu ve risk faktörlerine göre değerlendirilmelidir.

Zatürre Aşısı COVID-19'a Karşı Korur mu?

Pnömokok aşısı COVID-19'a karşı koruma sağlamaz. COVID-19, SARS-CoV-2 adlı virüsün neden olduğu bir enfeksiyondur.

Pnömokok aşısının amacı ise pnömokok bakterisinin neden olduğu enfeksiyonlara karşı koruma sağlamaktır.

Bu nedenle COVID-19 ve pnömokok hastalıklarına karşı korunmada ilgili aşıların kendi önerileri doğrultusunda değerlendirilmesi gerekir.

Zatürre Aşısı Herkese Gerekli midir?

Pnömokok aşısının gerekliliği kişinin yaşına, sağlık durumuna, risk faktörlerine ve daha önce aldığı aşılara göre değişir.

Özellikle ileri yaşta olan veya kronik hastalığı bulunan kişilerin pnömokok aşısı açısından hekim değerlendirmesinden geçmesi önemlidir.

Aşı programları ve öneriler zaman içinde güncellenebildiğinden, güncel ulusal öneriler doğrultusunda hareket edilmelidir.

Pnömokok Enfeksiyonlarından Korunmak İçin Başka Neler Yapılabilir?

Aşılama, pnömokok hastalıklarından korunmanın önemli yollarından biridir. Bunun yanında genel enfeksiyonlardan korunmaya yönelik önlemler de önem taşır.

• Ellerin düzenli olarak yıkanması,

• Kapalı ortamların düzenli olarak havalandırılması,

• Sigara dumanına maruziyetten kaçınılması,

• Kronik hastalıkların düzenli takip edilmesi,

• Hekim tarafından önerilen diğer aşıların zamanında yaptırılması,

• Enfeksiyon belirtileri bulunan kişilerle yakın temasta gerekli önlemlerin alınması

korunmaya yardımcı olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Zatürre aşısı kaç yılda bir yapılır?
Pnömokok aşısının tekrarlanma aralığı herkes için aynı değildir. Aşı türü, yaş, sağlık durumu ve önceki aşılar dikkate alınarak hekim tarafından belirlenir.

65 yaşından sonra zatürre aşısı yapılmalı mı?
65 yaş ve üzerindeki kişilerin pnömokok aşısı açısından değerlendirilmesi önerilen yaklaşımlardandır. Hangi aşının, kaç doz ve hangi aralıklarla uygulanacağı kişinin durumuna göre belirlenir.

Zatürre aşısı zatürre olmayı kesin olarak engeller mi?
Hayır. Pnömokok aşısı tüm zatürre etkenlerine karşı koruma sağlamaz. Aşının amacı, kapsadığı pnömokok türlerinin neden olabileceği hastalıklara karşı koruma sağlamaktır.

Zatürre aşısı çocuklara yapılır mı?
Evet. Çocukluk döneminde pnömokok aşıları bağışıklama programları kapsamında uygulanabilir. Doz ve zamanlama çocuğun yaşına ve güncel ulusal aşı programına göre belirlenir.

Zatürre aşısı hangi bölüme yapılır?
Aşı gerekliliği ve uygun aşının belirlenmesi için Enfeksiyon Hastalıkları, İç Hastalıkları veya Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları gibi ilgili bölümlere başvurulabilir. Risk grubundaki kişilerde takip eden hekim tarafından da aşılama planlanabilir.